به گزارش خبرگزاری هرانا، ارگان خبری مجموعه فعالان حقوق بشر در ایران، در هفته‌‌ای که گذشت، بیش از ۴۹ شکارچی غیرمجاز و قاچاقچی چوب بازداشت و به مراجع قضایی معرفی شدند. از سوی دیگر، شاخص کیفی هوا دستکم در ۱۷ شهرها ناسالم و خطرناک اعلام شد. از دیگر اخبار مرتبط با محیط زیست میتوان به بحران خشکسالی، پسماندها و آلاینده‌ها در مناطق مختلف اشاره کرد؛ در گزارش پیش رو به برخی از آنها پرداخته شده است.

آسیب رسانی به جنبه های مختلف محیط زیست در ایران کماکان ادامه دارد. از طرفی شهروندانی وجود دارند که به دلیل عدم آموزش یا نیازهای مالی دست به تخریب و آسیب رسانی به محیط زیست می زنند و از سوی دیگر نهادهای متولی در تلاش هستند تا از حجم این آسیب ها بکاهند، هر چند این تلاش ها قابل تقدیر است اما به نظر نمی آید میزان آن با شرایط محیط زیستی ایران تطبیق داشته باشد.

حیات وحش

حیات‌ وحش به کلیه جانداران از قبیل پستانداران، پرندگان، خزندگان و دوزیستان و تمام گیاهانی گفته می‌شود که به صورت وحشی و طبیعی بدون دخالت یا کمک انسان بر روی کره زمین زندگی کرده و آب و خوراک خود را خود تأمین می‌کند. اما دخالت و تصرف انسان در زیستگاه های طبیعی و مصرف بی‌رویه منابع طبیعی بسیاری از گونه های حیات وحش را در معرض انقراض قرار داده است.

در هفته‌ای که گذشت، کامران فرمان‌پور، مدیرکل حفاظت محیط‌زیست لرستان اعلام کرد که محیط‌بانان منطقه حفاظت‌شده اشترانکوه هنگام گشت و کنترل و پایش منطقه زیست‌محیطی موفق به ثبت تصاویر ارزشمندی از دو قلاده خرس قهوه‌ای و تعدادی کل و بز وحشی در مجاور هم در یک زیستگاه صخره‌ای شدند.

همچنین، محمدعلی جودکی، رئیس اداره حفاظت محیط‌ زیست شهرستان بهارستان از نجات، بررسی و رهاسازی یک بهله پرنده شکاری از گونه «دلیجه» خبر داد که در پی گزارش به‌موقع یکی از شهروندان در نسیم‌شهر شناسایی شده بود.

از سوی دیگر، محمدرضا حلوانی، مسئول پناهگاه عباس‌آباد اعلام کرد: در جریان پایش‌های میدانی و بازدید از آبشخورهای این پناهگاه، لاشه یک پلنگ حدوداً پنج ساله کشف شد. بر اساس مشاهدات اولیه، این پلنگ در حالی از پای درآمده که از لاشه یک قوچ‌وحشی تغذیه کرده بوده است.

علاوه بر این، دانش فیلی از اجرای عملیات پایش و بازدید میدانی نیروهای یگان حفاظت منابع طبیعی در منطقه میان‌سراوان نِمِر از توابع بخش سرفیروزآباد خبر داد و اظهار کرد: این عملیات با هدف بررسی وضعیت عرصه‌های ملی، پیشگیری از تخلفات و صیانت از منابع طبیعی استان انجام شد.

همچنین، یعقوب رخش بهار، سرپرست پارک ملی بوجاق، اعلام کرد که کارکنان و محیط‌بانان پارک ملی بوجاق با اجرای برنامه‌ای داوطلبانه و هفتگی، مناطق آلوده به گونه مهاجم آروجیا را در این پارک ملی شناسایی و پس از پایان وقت اداری، این مناطق را پاکسازی کردند.

افزون بر این، حسن کاظم پور، دادستان عمومی و انقلاب بندرانزلی از صدور دستور پلمب «کلبه حیوانات کاسپین» و انتقال گونه‌های جانوری آن به مکان امن خبر داد و گفت: این مجموعه بدون مجوز محیط زیست اقدام به نگهداری گونه‌های خاص جانوری کرده است.

از سوی دیگر، کامران فرمان پور، مدیرکل حفاظت از محیط‌زیست لرستان از رهاسازی ۱۰ قطعه کبک در منطقه حفاظت شده «سفیدکوه» خرم‌آباد خبر داد.

همچنین، مرتضی نعمت‌پور، فرمانده یگان حفاظت محیط زیست استان آذربایجان شرقی از امدادرسانی به یک قطعه لک‌لک آسیب‌دیده در روستای «سهلان» خبر داد و گفت: این پرنده که از ناحیه بال دچار شکستگی شده بود، توسط یکی از دوستداران محیط‌زیست شناسایی و با هدف دریافت خدمات امدادی، به یگان حفاظت محیط زیست منتقل شد.

در گزارشی دیگر، حسن عباس ‌نژاد، مدیرکل حفاظت محیط زیست استان تهران از رهاسازی ۳۶ قطعه از گونه‌ های مختلف حیات ‌وحش پس از طی دوره تیمار و بازپروری در زیستگاه ‌های طبیعی و مناطق تحت مدیریت این استان خبر داد.

علاوه بر این، یگان حفاظت محیط زیست شهرستان سقز در راستای اجرای وظایف قانونی و صیانت از گونه‌های جانوری، یک بهله دلیجه و چهار قطعه کبک را در زیستگاه‌های طبیعی این شهرستان رهاسازی کرد.

از سوی دیگر، سعید یوسف‌پور، مدیرکل حفاظت محیط‌زیست سمنان از شناسایی ۲۷ قلاده یوزپلنگ آسیایی در مجموعه حفاظتی توران و زیستگاه‌های اطراف آن خبر داد و این آمار را نشانه بهبود وضعیت جمعیت یوز در مهم‌ترین زیستگاه این گونه در ایران دانست.

همچنین، مریم حسینی، رئیس اداره حفاظت محیط زیست شهرستان قائم شهر گفت: در پی بارندگی‌های اخیر و افزایش روان‌آب‌های سطحی، آب رودخانه تلار در برخی مقاطع گل‌آلود شده و تغییراتی در برخی شاخص‌های کیفی آب، از جمله کاهش اکسیژن محلول، مشاهده شده است که می‌تواند از عوامل تلفات تعدادی از آبزیان باشد. بررسی شاخص‌هایی از جمله اکسیژن محلول، دما، pH، کدورت و مواد معلق آب در دستور کار قرار دارد.

در گزارشی دیگر، شینا انصاری، رئیس سازمان حفاظت محیط زیست اعلام کرد که در کشور ۲۸ گونه جانوری در معرض خطر انقراض داریم که برای هر کدام از این گونه ها یک برنامه حفاظتی و احیا تهیه شده است.در شورای عالی محیط زیست در خصوص تنوع زیستی جانوری کشور یک برنامه جامع تهیه شده است.

بازداشت و محکومیت متخلفان محیط زیستی

یکی از موضوعات مورد بحث محیط زیست مسئله حمایت از منابع طبیعی بوده و از سوی دیگر، حفاظت از جنگل‌ها، حیات وحش و جلوگیری از قاچاق چوب، شکار و صید بی‌رویه به عنوان بخشی از مقوله حفاظت از منابع طبیعی و در نهایت حفظ محیط زیست تلقی می‌شود. بسیاری از حیوانات، به دلیل شکار غیرقانونی در معرض خطر قرار دارند.

در گزارش‌های این هفته، با تلاش محیط بانان و جنگل بانان، بیش از ۲۷ شکارچی و صیاد غیرمجاز و متخلف محیط زیستی در کاشان، آمل، خرم آباد، زیرکوه، شازند، شاهرود، سرخه، حاجی آباد، فیروزکوه، باشت، درمیان، میناب، بهاباد، تایباد، عشق آباد، ابرکوه، بختگان، ابهر و پارک ملی لار بازداشت و به مراجع قضایی معرفی شدند. از سوی دیگر، دستکم ۴۱۱.۴ تن چوب قاچاق در شهرهای قائمشهر، نوشهر، کرمانشاه، اردبیل، آمل، بروجن، اهواز، معمولان و تالش ضبط و در این راستا بیش از ۲۲ قاچاقچی چوب بازداشت شدند.

مهرداد خزایی‌پول، مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری مازندران ـ نوشهر از کشف ۱۳ اصله چوب جنگلی قاچاق از نوع توسکا در شهرستان کلاردشت خبر داد.

همچنین، رضا رستگار، فرمانده یگان حفاظت سازمان محیط زیست کشور از کشف مقادیر قابل توجهی سلاح، مهمات و تاکسیدرمی حیات‌وحش و دستگیری گروهی از متخلفان محیط زیستی خبر داد.

از سوی دیگر، مجید باقری جامخانه، فرمانده انتظامی آمل از شناسایی و انهدام یک شبکه سازمان‌یافته قاچاق چوب در این شهرستان خبر داد و گفت: در جریان این عملیات ۷۵ تن چوب جنگلی و ۷۰ تن هیزم قاچاق کشف و ۱۱ نفر بازداشت شدند.

افزون بر این، مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری مازندران گفت: از ابتدای امسال تاکنون بیش از ۳۰۰ متخلف در حوزه منابع طبیعی دستگیر و ۲۷ باند سازمان‌یافته نیز شناسایی و اعضای آنها به مراجع قضایی معرفی شدند.

علاوه بر این، محمدرضا سلامی ریک، رئیس اداره حفاظت محیط زیست شهرستان آستارا گفت: سه قاچاقچی چوب به دلیل تخریب محیط زیست و قطع غیرمجاز درختان جنگلی در پناهگاه حیات وحش لوندویل آستارا به بیش از ۷۰۰ میلیون تومان جزای نقدی محکوم شدند.

حق تنفس و هوای پاک

براساس گزارش‌ها، سالانه تعداد پرشماری از شهروندان بر اثر آلودگی هوا جان خود را از دست می‌دهند. این مشکل علتی جز سو مدیریت و عدم توجه به کنوانسیون‌ها و قراردادهای بین‌المللی در این زمینه ندارد.

طی هفته ای که گذشت شاخص کیفی هوا در شهرهای زیرکوه ۱۱۸، مشهد ۱۱۰، تهران ۱۱۳، بندر ماهشهر ۱۷۹، خرمشهر ۱۶۷، هندیجان ۱۶۹، شوش ۱۵۸، بهبهان ۱۵۶، اهواز ۱۵۵، شادگان ۱۴۷، آبادان ۱۴۱، دشت آزادگان ۱۴۴، شوشتر ۱۳۴، اندیشمک ۱۳۷، گتوند ۱۳۱، ملاثانی ۱۰۶ و قم نیز ناسالم برای گروه‌های حساس، ناسالم برای تمام گروه‌ها، بسیار ناسالم و یا خطرناک اعلام شد.

شاخص کیفی هوا از صفر تا ۵۰ هوای پاک، ۵۱ تا ۱۰۰ هوای سالم، ۱۰۱ تا ۱۵۰ ناسالم برای گروه‌های حساس، ۱۵۱ تا ۲۰۰ ناسالم برای عموم، ۲۰۱ تا ۳۰۰ بسیار ناسالم و ۳۰۱ تا ۵۰۰ خطرناک است.

شاخص کیفی هوا ( Air Quality Index ) معیاری است که غلظت ترکیبات مختلف آلاینده موجود در هوا نظیر مونوکسید کربن، دی اکسید گوگرد، ترکیبات نیتروژن دار، اوزون و ذرات معلق ( ذرات کوچک‌تر از ۱۰ میکرومتر و ذرات کوچک‌تر از ۲.۵ میکرومتر) را که دارای حدود مجاز متفاوت با واحدهای مختلف است به یک عدد بدون واحد تبدیل می‌کند و وضعیت آلودگی هوا را نمایش می‌دهد.

در هفته‌ای که گذشت، حمیدرضا مهاجرانی، عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات تهران و مدیرعامل مؤسسه محیط‌زیستی بوم فناوران مرکزی، گفت: ریزگردها به ویژه ذرات معلق کمتر از ۲.۵ میکرون به دلیل اندازه بسیار کوچک، قابلیت نفوذ عمیق به سیستم تنفسی و عبور از سدهای بیولوژیک را دارند. این ویژگی، مسیرهای پاتوفیزیولوژیک متعددی را برای ایجاد انواع بیماری‌ها فعال می‌کند که از مهمترین آنها، سرطان و بیماری‌های اعصاب و روان هستند.

فقدان مدیریت بارش های حداقلی؛ خشکسالی و از بین رفتن منابع آبی

خشک‌سالی می‌تواند باعث عدم توازن در میزان آب و در نتیجه آن کمبود آب، نابودی گیاهان، کاهش عمق آب‌های سطحی و خاک مرطوب شود. این اتفاق زمانی رخ می‌دهد که تبخیر سطحی و تبخیر آب از گیاهان از حد معمول در مدت معین بیشتر شود. عدم مدیریت صحیح منابع آبی در کشور، اثرات جبران ناپذیر این مهم را عمیقتر میکند.

در هفته ای که گذشت، حمید احسانی، مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای سمنان با اشاره به تداوم خشکسالی‌ها از افت شدید منابع آب استان خبر داد و بر مدیریت مصرف و کنترل برداشت از منابع زیرزمینی تأکید کرد.

همچنین، جواد نباتی، معاون محیط طبیعی و تنوع زیستی اداره‌کل حفاظت محیط زیست خراسان رضوی گفت: مدیریت منابع آب اولویت حفاظت از حیات‌وحش استان در شرایط تشدید خشکسالی است که در این مسیر همکاری و همراهی مردم نیز ضرورت دارد.

افزون بر این، احمدرضا لاهیجان‌زاده، معاون محیط‌زیست دریایی و تالاب‌های سازمان حفاظت محیط‌زیست در پی آتش‌سوزی اخیر در هورالعظیم وسعت شالیزارهای حوزه کرخه را امسال، ۳۰ تا ۳۵ هزار هکتار اعلام کرد و افزود: «این میزان متناسب با آورد رودخانه کرخه (منبع تغذیه تالاب در ایران) نیست و هرچه این قبیل فعالیت‌ها را انجام دهیم عملا از حقابه هور حذف کرده و شرایط را برای آتش‌سوزی و مشکلات بعدی فراهم کردیم. بنابراین مدیریت آب خصوصا در بخش کشاورزی و تامین حقابه تالاب باید صورت گیرد.»

از سوی دیگر، خبرگزاری رکنا در گزارشی اعلام کرد، دریاچه بزنگان در قلب خراسان، پس از سال‌ها درگیر شدن با مدیریت نادرست منابع آب، برداشت بی‌رویه و تصاحف زمین‌ها، کاملاً خشکید و اکنون اهالی ۱۵ روستا را با بحران‌های جبران‌ناپذیر روبرو کرده است؛ از نابودی کشاورزی و از بین رفتن چشمه‌های حیاتی گرفته تا خطر بزرگ وقوع طوفان‌های نمکی که سلامت و معیشت ساکنان مناطق اطراف را به شدت تهدید می‌کند.

علاوه بر این، حسینعلی کنعانی، مدیرکل حفاظت محیط زیست مازندران با اشاره به وضعیت بحرانی دریای خزر گفت: افزایش دمای آب و تبخیر در دو دهه اخیر موجب شده که این دریا پایین‌ترین تراز آب خود را در ۲۰۰ سال گذشته تجربه کند و با کاهش ۱۰ تا ۲۰ سانتی‌متری تراز در سال، بیلان آبی خزر منفی شده است.

همچنین، راما حبیبی، معاون حفاظت و بهره‌برداری شرکت آب منطقه‌ای تهران با اشاره به تداوم شرایط خشکسالی در کشور و استان تهران، از ذخیره ۵۳۰ میلیون مترمکعبی در سدهای تأمین‌کننده آب شرب پایتخت خبر داد و گفت: این میزان در مقایسه با متوسط بلندمدت که حدود ۷۵۰ میلیون مترمکعب است، فاصله قابل توجهی دارد.

یکی از مسائلی که در اثر برداشت بی‌رویهٔ آب زیرزمینی رخ می‌دهد، فرونشست زمین است. امری که به گفته برخی از کارشناسان، عدم مدیریت آب های سطحی موجود توسط مسئولان متولی و نهایتا اقدام به برداشت بیش از حد از آب‌های زیرزمینی، رشد به سزایی به آن می بخشد. نشست زمین باعث ایجاد شکاف‌های عمیق در سطح زمین، کج شدن لوله‌های چاه، خرابی ساختمان‌ها و نهایتا ایجاد تلفات جبران ناپذیر برای انسان ها و دیگر موجودات زنده می شود.

در هفته ای که گذشت، معاون وزیر صمت و رئیس سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات‌معدنی با اعلام گسترش بی‌سابقه فرونشست در اکثر کلانشهرهای ایران از جمله تهران، فارس، کرمان و خراسان‌رضوی، هشدار داد که خسارت‌های این پدیده در برخی مناطق از زلزله هم فراتر رفته است.

از سوی دیگر، حسن زحمتکش، مدیر امور منابع آب شهرستان دماوند از شناسایی ۶ حلقه چاه غیرمجاز و توقیف تجهیزات حفاری در مناطق مختلف این شهرستان خبر داد و بر برخورد جدی با متخلفان حوزه آب تأکید کرد.

همچنین، امیر سلیمانی‌فرد، مسئول نمایندگی میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی شهرستان آرادان گفت: با اقدام به موقع یگان حفاظت میراث‌فرهنگی و نیرو انتظامی شهرستان آرادان، عملیات حفاری غیرمجاز در روستای پاده و محدوده شهر آرادان ناکام ماند و سه متهم در این راستا بازداشت شدند.