امروز، ۱۶ مهر ۱۴۰۵، نامه‌ای مشترک با امضای ۲۴ سازمان مدنی و حقوق بشری منتشر شد که در آن از گوگل و متا خواسته شده است در ارتباط با فعالیت پلتفرم ایرانی «آدم و حوا» و نقش آن در تسهیل ازدواج کودکان اقدام کنند. امضاکنندگان این نامه خواستار حذف اپلیکیشن و حساب‌های تبلیغاتی این پلتفرم، تقویت سازوکارهای حفاظت از کودکان و بررسی پیوندهای نهادی آن شده‌اند. متن کامل این نامه در ادامه آمده است.

نامه مشترک: درخواست اقدام فوری از گوگل و متا برای پایان دادن به نقش این شرکت‌ها در تسهیل ازدواج کودکان از طریق پلتفرم ایرانی «آدم و حوا»

در آستانه روز جهانی دختر در ۱۹ مهر، مجموعه فعالان حقوق بشر در ایران (مجموعه فعالان) و سازمان‌های امضاکننده از گوگل و متا می‌خواهند اپلیکیشن همسریابی «آدم و حوا» را از گوگل‌پلی و حساب‌های تبلیغاتی آن را از اینستاگرام و تردز حذف کنند. شعار امسال، «به ازدواج کودکان پایان دهید و در حقوق دختران سرمایه‌گذاری کنید»، ایجاب می‌کند علیه خدمات دیجیتالی که کودکان را به‌عنوان همسران بالقوه معرفی می‌کنند، اقدام شود.

تحقیقات مجموعه فعالان که امروز منتشر شد، مستند می‌کند که چگونه این پلتفرم ایرانی، که از مجوز دولتی برخوردار است و از سوی حکومت تبلیغ می‌شود، بدون نیاز به ایجاد حساب کاربری، دختران ۱۳ تا ۱۷ ساله را به‌عنوان همسران بالقوه، در معرض جست‌وجوی عمومی قرار می‌دهد. در آزمایش‌هایی که مجموعه فعالان در چارچوب این تحقیق انجام داد، جست‌وجوی دختران ۱۳ تا ۱۷ ساله بارها به سقف نمایش ۱۰۰ پروفایل در پلتفرم رسید؛ و این ثابت می‌کند که دست‌کم ۱۰۰ دختر در این بازه سنی در سامانه فهرست شده‌اند.

اگرچه شرایط اعلام‌شده پلتفرم به کاربران زن بالای ۱۵ سال اجازه ثبت‌نام می‌دهد، مجموعه فعالان دریافته است که سامانه ثبت‌نام، پروفایل دختران حتی ۱۳ ساله را نیز می‌پذیرد. کاربران همچنین می‌توانند برای بستگان درجه‌یک خود، از جمله فرزندانشان، پروفایل ایجاد کنند. افزون بر این، پلتفرم در شهریور ۱۴۰۵ ازدواج یک دختر ۱۶ ساله با مردی ۲۳ ساله را به‌عنوان روایتی موفقیت‌آمیز تبلیغ کرد. این اعلامیه همچنان در اپلیکیشن قابل مشاهده است.

قانون ایران ازدواج دختران در ۱۳ سالگی و حتی سنین پایین‌تر را با اذن ولی و تشخیص دادگاه صالح مجاز می‌داند. خدمات همسریابی دارای مجوز، این نظام را به فضاهای دیجیتال گسترش می‌دهند و کودکان را بیش از پیش در معرض دید و دسترس همسران بالقوه قرار می‌دهند. ازدواج کودکان، هرچند طبق قوانین ایران مجاز است، با تعهدات ایران به موجب کنوانسیون حقوق کودک مغایرت دارد. کمیته حقوق کودک سازمان ملل متحد صراحتاً از ایران خواسته است حداقل سن ازدواج را به ۱۸ سال افزایش دهد و به ازدواج کودکان پایان دهد.

علاوه بر این، «آدم و حوا» به‌عنوان طرحی از «جمعیت امام رضایی‌ها» فعالیت می‌کند؛ نهادی که یکی از فرماندهان ارشد سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، حسین یکتا، آن را بنیان نهاده و اداره می‌کند. تحقیقات مجموعه فعالان همچنین پیوندهای سازمانی و پرسنلی این پلتفرم با آستان قدس رضوی را مستند کرده است؛ موضوعی که نگرانی‌هایی را درباره ارتباط آن با نهادهای مشمول تحریم‌های ایالات متحده برمی‌انگیزد.

گوگل‌پلی این اپلیکیشن را با رده‌بندی محتوایی «مناسب برای همه» توزیع می‌کند و شمار دانلودهای آن را بیش از ۱۰۰ هزار نشان می‌دهد؛ حساب اینستاگرام آن نیز حدود ۱۹۲ هزار دنبال‌کننده دارد. این خدمات عملاً دامنه دسترسی پلتفرمی را گسترش می‌دهند که ازدواج کودکان را تسهیل می‌کند.

سیاست‌های حفاظتی خودِ گوگل و متا مبنای لازم برای اقدام را فراهم می‌کند. گوگل‌پلی از اپلیکیشن‌هایی که کارکرد اصلی آن‌ها همسریابی است می‌خواهد دسترسی افراد زیر سن قانونی را مسدود کنند و محتوای تسهیل‌کننده بهره‌کشی یا سوءاستفاده از کودکان را ممنوع می‌داند. در سال ۱۴۰۳، هیئت نظارت متا حذف ویدیویی را که خدمات زیبایی برای یک عروس ۱۴ ساله تبلیغ می‌کرد، بر پایه سیاست «بهره‌کشی انسانی» متا تأیید کرد. متا باید همین استدلال را درباره حساب‌های تبلیغ‌کننده خدمتی که کودکان را به‌عنوان همسران بالقوه فهرست می‌کند نیز به کار گیرد.

سازمان‌های امضاکننده از گوگل و متا می‌خواهند:

۱- اپلیکیشن و حساب‌های تبلیغاتی آن را حذف کنند. گوگل باید «آدم و حوا» را از گوگل‌پلی حذف کند. متا باید حساب‌های تبلیغاتی آن را از اینستاگرام و تردز بردارد. هر دو شرکت باید تبلیغ یا هرگونه ترویج این خدمت را متوقف کنند. همچنین، هر دو شرکت باید تدابیری اتخاذ کنند تا از عرضه مجدد «آدم و حوا» از طریق یک یا چند حساب توسعه‌دهنده جایگزین جلوگیری شود. این دو شرکت باید برای حمایت از کودکانی که تاکنون از طریق این خدمت در معرض دید قرار گرفته‌اند، اقدام کنند و اطمینان یابند که نام، عکس، سن، محل سکونت، اطلاعات تماس یا سایر اطلاعات هویتی آنان در دسترس عموم قرار نگیرد و در موتورهای جست‌وجو نمایه نشود.

۲- حفاظت از کودکان را تقویت کنند. از فهرست‌شدن یا بازاریابی کودکان به‌عنوان همسران بالقوه جلوگیری کنند. گوگل باید رده‌بندی سنی اپلیکیشن‌های همسریابی را مستقلاً راستی‌آزمایی کند و پیش از انتشار و پس از به‌روزرسانی‌های اساسی، محتوا، کارکردها و خطرات آن‌ها برای کودکان را ارزیابی کند.

۳- راستی‌آزمایی مستقل رده‌بندی سنی اپلیکیشن‌های دوست‌یابی و همسریابی را الزامی کنند. گوگل‌پلی در حال حاضر رده‌بندی محتوا را از طریق نظام ائتلاف بین‌المللی رده‌بندی سنی (IARC) و بر پایه پاسخ‌های توسعه‌دهندگان به یک پرسش‌نامه تعیین می‌کند. گوگل باید برای اپلیکیشن‌های دوست‌یابی و همسریابی، تطبیق مستقل این اظهارات با محتوای اپلیکیشن، کارکردها، شرایط احراز صلاحیت و خطرات آن برای کودکان، هم پیش از انتشار و هم پس از به‌روزرسانی‌های اساسی، الزامی کند. اظهارات خودِ توسعه‌دهندگان نباید به‌تنهایی مبنای تعیین رده‌بندی سنی اپلیکیشن باشد.

۴- مالکیت و پیوندهای نهادی را بررسی کنند. در پی یافته‌های مجموعه فعالان، مالکیت، کنترل و ذی‌نفعان این خدمت را ارزیابی و غربالگری کنند.

۵- ظرف ۳۰ روز پاسخ دهند. اقدامات انجام‌شده برای رسیدگی به این یافته‌ها و تدابیری را که برای جلوگیری از تسهیل ازدواج کودکان از سوی خدمات مشابه اتخاذ خواهند کرد، اعلام کنند. همچنین ارزیابی خود را درباره انطباق یا عدم انطباق این خدمت با سیاست‌های این شرکت‌ها در زمینه ایمنی کودکان و بهره‌کشی انسانی، همراه با اقدامات اصلاحی انجام‌شده، ارائه دهند.

در روز جهانی دختر (۱۹ مهر ۱۴۰۵)، مطالبه پایان دادن به ازدواج کودکان باید سامانه‌های دیجیتالی را نیز در بر گیرد که از طریق آن‌ها کودکان می‌توانند به‌عنوان همسران بالقوه در معرض دید و دسترس قرار گیرند.

امضاکنندگان:

• مجموعه فعالان حقوق بشر در ایران / Human Rights Activists (in Iran) (HRA)
• Sassoufit Collective
• Lim Nguen Foundation (LNF)
• فعالان حقوق بشر ترکمن صحرا (Tuhra)
• SPECTRUM
• کانون صنفی معلمان مازندران / Mazandaran Teachers’ Trade Association
• NetFreedom Pioneers
• Kijiji Yeetu
• کانون صنفی معلمان ایران / Iranian Teachers’ Trade Association
• Manushya Foundation
• سازمان حقوق بشر کردپا / Kurdpa Human Rights Organization
• International Bar Association’s Human Rights Institute (IBAHRI)
• Just Access
• انجمن فرهنگیان هرسین / Harsin Educators’ Association
• حال‌وش / Haalvash
• Femena
• Association for the Human Rights of the Azerbaijani People in Iran (AHRAZ)
• IPEK Center
• اتحاد بازنشستگان ایران / Retirees’ Union Iran
• DigiCivic Initiative
• Magamba Network
• World Organisation Against Torture (OMCT)
• کانون صنفی معلمان سنندج / Sanandaj Teachers’ Trade Association
• Innovation For Change (I4C) South Asia