خبرگزاری هرانا – حق بر محیط زیست و مبانی فلسفی آن، از قواعد حقوق بشر و حقوق طبیعی نشأت گرفته شده است. ابتدایی ترین حق طبیعی انسان در این کره خاکی، «حق حیات» است. اما طی دهه‌های اخیر به دلیل استفاده بی‌رویه از منابع طبیعی، عدم نظارت و توجه به مباحث زیست محیطی و الگوهای صحیح، محیط زیست طبیعی به‌شدت آسیب دیده است. گزارش پیش رو حاصل ثبت ۷۰ واقعه محیط زیستی ایران است که در هفته اخیر منتشر و به هدف آگاه‌سازی گردآوری شده است.

به گزارش خبرگزاری هرانا، ارگان خبری مجموعه فعالان حقوق بشر در ایران، در هفته‌‌ای که گذشت، دستکم ۸۶ شکارچی غیرمجاز و قاچاقچی چوب بازداشت و به مراجع قضایی معرفی شدند. در این راستا ۳۷.۷ تن چوب قاچاق کشف و ضبط شد. از سوی دیگر، شاخص کیفی هوا دستکم در ۱۱ شهر ناسالم و خطرناک اعلام شد. از دیگر اخبار مرتبط با محیط زیست میتوان به بحران خشکسالی، پسماندها و آلاینده‌ها در مناطق مختلف اشاره کرد؛ در گزارش پیش رو به برخی از آنها پرداخته شده است.

آسیب رسانی به جنبه های مختلف محیط زیست در ایران کماکان ادامه دارد. از طرفی شهروندانی وجود دارند که به دلیل عدم آموزش یا نیازهای مالی دست به تخریب و آسیب رسانی به محیط زیست می زنند و از سوی دیگر نهادهای متولی در تلاش هستند تا از حجم این آسیب ها بکاهند، هر چند این تلاش ها قابل تقدیر است اما به نظر نمی آید میزان آن با شرایط محیط زیستی ایران تطبیق داشته باشد.

حیات وحش

حیات‌ وحش به کلیه جانداران از قبیل پستانداران، پرندگان، خزندگان و دوزیستان و تمام گیاهانی گفته می‌شود که به صورت وحشی و طبیعی بدون دخالت یا کمک انسان بر روی کره زمین زندگی کرده و آب و خوراک خود را خود تأمین می‌کند. اما دخالت و تصرف انسان در زیستگاه های طبیعی و مصرف بی‌رویه منابع طبیعی بسیاری از گونه های حیات وحش را در معرض انقراض قرار داده است.

در هفته‌ای که گذشت، علی رنجبر، رئیس مرکز تحقیقات زیست‌محیطی شهید هرمزی جزیره هرمز از تلف شدن دو قطعه لاک‌پشت پوزه‌عقابی در این جزیره خبر داد. وی افزود: بررسی‌های اولیه نشان می‌دهد هیچ‌گونه آسیب فیزیکی به لاک‌پشت‌ها وارد نشده است و علت دقیق تلف شدن آنها در دست بررسی قرار دارد.

همچنین، به گزارش رکنا، در پی قطع جریان آب زاینده رود در بامداد ۱۵ شهریور و پس از یک دوره تقریبا سه ماهه، هزاران ماهی و بچه ماهی در بستر خشک و مانداب‌های این رودخانه تلف شدند.

از سوی دیگر، روح الله احمدی، کارشناس محیط زیست دریایی اداره کل حفاظت محیط زیست هرمزگان از مشاهده لاشه یک نهنگ در سواحل شهرستان بندرلنگه و چارک خبر داد و اعلام کرد هنوز اطلاعات دقیقی در دست نیست اما بر اساس گزارش‌های اولیه، لاشه نهنگ در منطقه چارک دیده شده است. وی افزود: به نظر می‌رسد لاشه مربوط به گونه «براید» باشد که این گونه معمولاً بیش از ۱۰ متر طول داشته و با وزن چندین تنی ، از آبزیان عظیم الجثه به شمار می‌رود. همچنین، مدیرکل محیط زیست هرمزگان گفت: بررسی‌های کارشناسی نشان می‌دهد بریدگی ناحیه شکمی ناشی از برخورد با کشتی یا پروانه شناور، علت تلف شدن یک نهنگ براید ۱۰ تنی در ساحل بندرچارک بوده است.

علاوه بر این، کامران فرمان‌پور، مدیرکل حفاظت محیط زیست استان لرستان گفت: چهار فرد جغد کوچک و یک فرد شاه‌بوف پس از طی مراحل تیمار و اطمینان از سلامت و توانایی بازگشت به طبیعت، در زیستگاه‌های طبیعی شهرستان بروجرد رهاسازی شدند.

همچنین، فرزاد زندی، مدیرکل حفاظت محیط زیست کردستان گفت: چهار قطعه «شاهین بحری» کمیاب و در معرض خطر که توسط قاچاقچیان حیات وحش برای فروش غیرقانونی و احتمالا خروج از کشور صید شده بودند کشف و توقیف شد.

افزون بر این، روح‌الله اسماعیلی، معاون محیط‌زیست طبیعی اداره‌کل حفاظت محیط‌زیست مازندران: هم‌اکنون بیش از ۵۰ چادر حفاظتی در زیستگاه‌های مورد نظر مستقر شده است تا امنیت محیط جنگل برای مرال‌ها تضمین شود.

در گزارشی دیگر، به گزارش خبرگزاری شرق، تلفات فوک‌های خزری در سواحل مازندران با افزایش موارد ثبت‌شده به ۲۹ قلاده رسید؛ رخدادی نگران‌کننده که بار دیگر وضعیت شکننده جمعیت این گونه ارزشمند و فشارهای وارد بر اکوسیستم دریای کاسپین را در کانون توجه قرار داده است. ساحل خزر این روزها تنها روایتگر موج و ماسه نیست؛ لاشه فوک‌های خزری که در نقاط مختلف ساحلی مازندران مشاهده می‌شوند، تصویری تلخ از شرایط زیست‌بومی دریایی است که سال‌هاست با چالش‌های مختلف دست‌وپنجه نرم می‌کند. افزایش شمار تلفات این پستاندار دریایی به ۲۹ قلاده، ضرورت بررسی دقیق علت مرگ‌ومیرها، پایش مستمر سواحل و توجه جدی‌تر به عوامل تهدیدکننده حیات فوک خزری را بیش از گذشته آشکار کرده است.

علاوه بر این، سه رأس آهو با هدف تقویت جمعیت این گونه ارزشمند، در سایت احیا و تکثیر آهوی مغان در بخش بران شهرستان اصلاندوز رهاسازی شدند.

همچنین، جواد شکوهی، سرپرست اداره حفاظت محیط زیست بهاباد از ثبت نخستین مورد «سارگپه جنگلی» در این شهرستان خبر داد و گفت: شهروند دوستدار محیط زیست ناجی پرنده شکاری آسیب دیده شد.

افزون بر این، خبرگزاری دانشجو در گزارشی اعلام کرده که جمعیت یوزپلنگ ایرانی شناسایی‌شده تاکنون، فقط ۲۷ قلاده است. یوز ایرانی در گذشته در پهنه گسترده‌ای از آسیا، از هند و ایران تا آسیای مرکزی پراکنده بود، اما عواملی مانند شکار و از بین رفتن زیستگاه، جمعیت این گونه را به‌شدت کاهش داده است. امروز ایران آخرین زیستگاه یوز آسیایی است و به همین دلیل از آن با عنوان «یوزپلنگ ایرانی» یاد می‌شود.

بازداشت و محکومیت متخلفان محیط زیستی

یکی از موضوعات مورد بحث محیط زیست مسئله حمایت از منابع طبیعی بوده و از سوی دیگر، حفاظت از جنگل‌ها، حیات وحش و جلوگیری از قاچاق چوب، شکار و صید بی‌رویه به عنوان بخشی از مقوله حفاظت از منابع طبیعی و در نهایت حفظ محیط زیست تلقی می‌شود. بسیاری از حیوانات، به دلیل شکار غیرقانونی در معرض خطر قرار دارند.

در گزارش‌های این هفته، با تلاش محیط‌بانان و جنگلبانان، بیش از ۷۳ شکارچی و صیاد غیرمجاز و متخلف محیط زیستی در شهرستان‌های بهاباد، زیرکوه، میناب، قزوین، پاوه، مشهد، گرگان، زنجان، اندیمشک، معمولان، جاجرم، رومشکان، کهگیلویه، گچساران، دنا و حاجی‌آباد بازداشت و به مراجع قضایی معرفی شدند. از سوی دیگر، دستکم ۳۷.۷ تن چوب قاچاق در شهرهای سوادکوه، هوراند، بهشهر، نوشهر، الیگودرز، ساری، بابل، آمل و دهلران ضبط و در این راستا دستکم ۱۳ قاچاقچی چوب بازداشت شدند.

در هفته‌ای که گذشت، کیوان خسروآبادی، رئیس اداره حفاظت محیط زیست دالاهو از کشف و ضبط چند رشته تور ماهیگیری غیرمجاز در رودخانه سد زمکان و جلوگیری از صید غیرمجاز آبزیان خبر داد.

همچنین، عباس زارع، رئیس اداره یگان حفاظت محیط زیست مازندران از کشف لاشه یک رأس کل وحشی، دستگیری شماری از شکارچیان غیرمجاز و ضبط ۱۶ قبضه سلاح در عملیات‌های حفاظتی نقاط مختلف استان خبر داد.

علاوه بر این، آزاد شیخ‌ویسی، فرمانده یگان حفاظت محیط زیست استان کرمانشاه از دستگیری ۱۷ متخلف شکار در جریان عملیات ۴۸ ساعته در مناطق حفاظت‌شده بوزین و مرخیل پاوه خبر داد.

از سوی دیگر، علی بیانی، رئیس اداره حفاظت محیط‌زیست شهرستان گرگان، در گزارشی از موفقیت‌های اخیر یگان حفاظت اعلام کرد که طی یک مأموریت اطلاعاتی و رصد دقیق در منطقه حفاظت‌شده «جهان‌نما»، یک گروه چهار نفره در حال انجام فعالیت‌های مخرب زیست‌محیطی شناسایی شدند. این افراد با هدف برداشت غیرقانونی قارچ ترافل در ارتفاعات منطقه زیارت وارد عمل شده بودند که در نهایت توسط نیروهای محیط‌زیست بازداشت شدند.

افزون بر این، محمد حجتی، رئیس پلیس پیشگیری گیلان از دستگیری ۷۰۱ متخلف توسط یگان حفاظت منابع طبیعی و آبخیزداری استان در پنج ماهه سال ۱۴۰۵ خبر داد و اعلام کرد در این مدت حدود ۳۱۷ تن چوب‌آلات قاچاق کشف، ۲۸۰ دستگاه خودرو توقیف و ۶۶۲ فقره پرونده تشکیل و به دادسرا ارسال شده است.

از سوی دیگر، خبرگزاری صداوسیما در گزارشی اعلام کرد که با پیگیری‌های اداره کل حفاظت محیط زیست استان تهران، و رأی قاطع مرجع قضایی، فردی که به‌طور غیرقانونی اقدام به نگهداری یک رأس آهوی ماده کرده بود، علاوه بر جزای نقدی، به پرداخت نزدیک به ۱۰۰ میلیون تومان ضرر و زیان وارده به حیات‌وحش محکوم شد.

همچنین، شریف موسوی، مدیرکل شیلات خوزستان از معرفی ۱۱۹ متهم صید غیرمجاز به مراجع ذی‌صلاح خبر داد و گفت: در جریان عملیات و بازرسی‌های یگان حفاظت منابع آبزی استان، ۶۱۵ کیلوگرم میگو و ۲۲ دستگاه ترال کشف و ۳۰ فروند قایق و لنج نیز توقیف شد.

علاوه بر این، فرمانده یگان حفاظت اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری مازندران ـ ساری از انهدام ۲۷ باند سازمان‌یافته قاچاق چوب از ابتدای امسال تاکنون خبر داد.

حق تنفس و هوای پاک

براساس گزارش‌ها، سالانه تعداد پرشماری از شهروندان بر اثر آلودگی هوا جان خود را از دست می‌دهند. این مشکل علتی جز سو مدیریت و عدم توجه به کنوانسیون‌ها و قراردادهای بین‌المللی در این زمینه ندارد.

طی هفته ای که گذشت شاخص کیفی هوا در شهرهای اندیمشک ۱۴۱، مسجدسلیمان ۱۲۹، دزفول ۱۲۸، اهواز ۱۵۷، آبادان ۱۱۸، بهبهان ۱۴۳، هویزه ۱۱۲، شوش ۱۲۲، شوشتر ۱۱۷، قم و جعفریه ناسالم برای گروه‌های حساس، ناسالم برای تمام گروه‌ها، بسیار ناسالم و یا خطرناک اعلام شد.

محمدرضا ظفرقندی، وزیر بهداشت گفت: به معضل آلودگی هوا پرداخت و خاطرنشان کرد: آلودگی هوا یکی از مسائل حیاتی سلامت است که سالانه جان حدود ۵۰ هزار نفر را در کشور و ۷۰۰ هزار کودک را در جهان می‌گیرد. برای مقابله با این چالش، استفاده از انرژی خورشیدی یک راهکار عملی و مؤثر است؛ چراکه کشور ما با داشتن حدود ۳۰۰ روز آفتابی، ظرفیت عظیمی برای بهره‌مندی از این موهبت دارد.

شاخص کیفی هوا از صفر تا ۵۰ هوای پاک، ۵۱ تا ۱۰۰ هوای سالم، ۱۰۱ تا ۱۵۰ ناسالم برای گروه‌های حساس، ۱۵۱ تا ۲۰۰ ناسالم برای عموم، ۲۰۱ تا ۳۰۰ بسیار ناسالم و ۳۰۱ تا ۵۰۰ خطرناک است.

شاخص کیفی هوا ( Air Quality Index ) معیاری است که غلظت ترکیبات مختلف آلاینده موجود در هوا نظیر مونوکسید کربن، دی اکسید گوگرد، ترکیبات نیتروژن دار، اوزون و ذرات معلق (ذرات کوچک‌تر از ۱۰ میکرومتر و ذرات کوچک‌تر از ۲.۵ میکرومتر) را که دارای حدود مجاز متفاوت با واحدهای مختلف است به یک عدد بدون واحد تبدیل می‌کند و وضعیت آلودگی هوا را نمایش می‌دهد.

فقدان مدیریت بارش های حداقلی؛ خشکسالی و از بین رفتن منابع آبی

خشک‌سالی می‌تواند باعث عدم توازن در میزان آب و در نتیجه آن کمبود آب، نابودی گیاهان، کاهش عمق آب‌های سطحی و خاک مرطوب شود. این اتفاق زمانی رخ می‌دهد که تبخیر سطحی و تبخیر آب از گیاهان از حد معمول در مدت معین بیشتر شود. عدم مدیریت صحیح منابع آبی در کشور، اثرات جبران ناپذیر این مهم را عمیقتر میکند.

در هفته‌ای که گذشت،خبرگزاری همشهری در گزارشی اعلام کرد که جریان آب زاینده‌رود پس از حدود سه ماه، شامگاه یکشنبه ۱۵ شهریورماه متوقف شد و بار دیگر بخش‌هایی از این رودخانه در آستانه خشکی قرار گرفت. در همین زمان، با قطع جریان آب، شمار زیادی از ماهی‌ها تلف شده‌اند و تعدادی نیز در چاله‌های باقی‌مانده از آب گرفتار شده‌اند. همچنین، علی طالبی، رئیس انجمن آبخیز کشور گفت: احیا و جاری سازی دائم زاینده رود نیازمند عبور از نگاه صرف آبی و توجه همزمان به مؤلفه‌های فیزیکی، اجتماعی، سیاسی و اقتصادی در قالب حکمرانی جامع حوضه آبریز است.

همچنین، محمد جواد اشرفی، مدیر کل محیط زیست استان خوزستان گفت: تالاب هورالعظیم، برای شرایط مختلف آبی به سالانه یک میلیارد و ۴۰۰ میلیون تا یک میلیارد و ۸۰۰ میلیون مترمکعب آب نیاز دارد، اما در سال‌های اخیر، به استثنای سال ۱۳۹۸ که سیلاب رخ داد، این میزان آب وارد تالاب نشده است.

علاوه بر این، علیرضا نجیمی، مدیرکل دفتر موزه ملی تاریخ طبیعی سازمان حفاظت محیط زیست گفت: خشکسالی تهدید بزرگ زیستگاه‌های طبیعی کشور است که می‌تواند سبب ترک زیستگاه‌ها از طرف وحوش شود.

از سوی دیگر، سعید سرآبادانی، مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب استان مرکزی اعلام کرد: بین ۱۲ تا ۱۵ درصد از هدررفت واقعی آب در مناطق شهری و روستایی استان، ناشی از فرسودگی خطوط انتقال و شبکه‌های توزیع است.

افزون بر این، حسین اسماعیلیان، مدیر عامل شرکت آب و فاضلاب مشهد با اشاره به همراهی شهروندان در عبور از ایام اوج مصرف آب در تابستان امسال گفت: شرایط تنش آبی در مشهد به دلیل کاهش شدید ذخایر سدهای این کلانشهر همچنان پابرجا و وضعیت بحرانی است.

همچنین خبرگزاری رکنا در گزارشی اعلام کرد که یگان حفاظت محیط زیست شهرستان صحنه در اقدامی میدانی و با هدف بهبود شرایط زیستگاهی، تمامی آبشخورهای حیات‌وحش در منطقه حفاظت‌شده «امروله و دالاخانی» را پاکسازی و لایروبی کرد. این اقدام به‌منظور تأمین آب شرب سالم برای گونه‌های جانوری و مقابله با تنش آبی ناشی از فصول گرم سال به اجرا درآمد.

آتش سوزی منابع طبیعی

به طور کلی جنگل‌ها در نتیجه عمل کربن گیری مرتباً گاز کربنیک هوا را که در اثر تنفس موجودات زنده و فعل و انفعالات شیمیایی و آلودگی های محیط زیست وارد هوا می‌شود جذب کرده و گاز اکسیژن را پس می‌دهد. از این رو باید مورد توجه ویژه ای قرار گیرند.

در هفته‌ای که گذشت، بخشدار ماهور میلاتی شهرستان ممسنی از تلاش حدود ۱۰۰ نفر از نیرو‌های منابع طبیعی، ارگان‌های مختلف، فرمانداری و نیرو‌های مردمی برای مهار آتش‌سوزی در ارتفاعات این منطقه خبر داد. سیروس گرجی‌زاده گفت: با وجود صعب‌العبور بودن منطقه و وزش تند باد، حدود ۸۰ درصد مهار آتش پیش رفته است.

همچنین، فتح الله بوعلی، کل منابع طبیعی و آبخیزداری خوزستان گفت: با تلاش و همراهی نیرو‌های یگان حفاظت منابع طبیعی و مردم محلی، آتش سوزی در عرصه‌های طبیعی چهار منطقه شهرستان‌های باغملک و لالی مهار شد.

افزون بر این، مدیر کل منابع طبیعی و آبخیزداری خوزستان از مهار به موقع آتش سوزی در عرصه های جنگلی منطقه حفاظت شده ام‌الدبس شهرستان دشت آزادگان نیز خبر داد.

علاوه بر این، بختیار خضریان، رییس اداره منابع طبیعی و آبخیزداری سردشت گفت: آتش‌سوزی در مناطق جنگلی روستای «ژاژوکه» این شهرستان با همکاری ماموران یگان امداد و جوامع محلی مهار شد.

همچنین، علی عسگری، بخشدار ماژین گفت: بر اساس برآوردهای اولیه، گستره آتش‌سوزی در ارتفاعات کوه‌های این بخش واقع در کبیرکوه دره‌شهر، حدود ۵۰ هکتار برآورد شده است.

بحران پسماند و آلاینده های محیط زیستی

در هفته‌ای که گذشت، حمید قربان‌نیا، رئیس شورای اسلامی شهر بابل با اشاره به ضرورت شکل‌گیری همکاری گسترده میان مجموعه‌های مختلف شهرستان اظهار کرد: آنچه امروز بابل بیش از هر چیز به آن نیاز دارد، هم‌افزایی و هم‌صدایی برای پیگیری منافع شهرستان است.

همچنین، محمد موسویان، دادستان عمومی و انقلاب اصفهان گفت: به دلیل وجود برخی اختلاف‌ها میان آبفا و شرکت آب منطقه‌ای استان، نظارتی بر توزیع پساب‌ها در برخی مزارع کشاورزی نمی‌شود و دادستانی مهلت یک هفته‌ای تعیین کرده تا طرفین نسبت به اصلاح روند و تدوین شیوه‌نامه نظارت بر توزیع عادلانه پساب اقدام کنند.

از سوی دیگر، خبرگزاری مهر در گزارشی اعلام کرده است که در حالی که کاهش منابع آب، آبیاری فضای سبز شهرکرد را با چالش مواجه کرده است، روزانه حدود ۷۰۰ لیتر بر ثانیه پساب تصفیه‌شده از تصفیه‌خانه این شهر رها می‌شود.

همچنین، مدثر تیموری، رئیس محیط زیست خواف گفت: یک معدن پلاسری به‌دلیل تخلفات زیست‌محیطی اولتیماتوم رفع آلودگی گرفت.

افزون بر این، عباس بابایی، رئیس اداره حفاظت محیط زیست شهرستان آمل گفت: فعالیت یک واحد دانه‌بندی شن و ماسه سنگ‌شکن در این شهرستان به‌دلیل دفع غیراصولی پساب و آسیب به محیط زیست منطقه متوقف شد.

علاوه بر این، حبیب مسیحی تازیانی، مدیرکل حفاظت محیط زیست هرمزگان از مشاهده لکه‌های نفتی در سواحل بندرعباس، سیریک، میناب و جزیره هرمز خبر داد.

در گزارشی دیگر، حسن طباطبایی، سرپرست اداره حفاظت محیط زیست پاکدشت از پلمب سه واحد آبکاری غیرمجاز در یکی از روستاهای بخش مرکزی این شهرستان به دلیل ایجاد آلودگی زیست‌محیطی خبر داد.

همچنین، مسعود نوری‌پور، رئیس اداره حفاظت محیط زیست دزفول گفت: عامل تخلیه کننده فاضلاب خام انسانی در اطراف شهرستان دزفول به شش ماه حبس محکوم شد.

خبرگزاری رکنا در گزارشی اعلام کرد که مازندران در سکوت و انفعال دستگاه‌های مسئول، آرام‌آرام زیر کوهی از زباله و باتلاقی از شیرابه‌های سمی دفن می‌شود. بحران پسماند در شمال کشور از مرز یک معضل بهداشتی گذشته و به فاجعه‌ای ملی و خاموش تبدیل شده است؛ جایی که وعده‌های دهان‌پرکن کارخانه‌های زباله‌سوز و کمپوست سال‌هاست در حد حرف و روبان‌های نمادین باقی مانده‌اند، در حالی که روزانه بیش از سه هزار تن پسماند، بی‌رحمانه در عمق کهنسال‌ترین جنگل‌های زمین خالی می‌شود و سموم آن از مسیر آب‌های زیرزمینی و شالیزارها، مستقیما سلامت یک نسل را هدف گرفته است.