خبرگزاری هرانا

    خانه  > slide, سایر گروهها  >  آیا افراد دارای معلولیت باید از حقوق ویژه ای بهره مند باشند؟/ وحید حجه فروش

آیا افراد دارای معلولیت باید از حقوق ویژه ای بهره مند باشند؟/ وحید حجه فروش

ماهنامه خط صلح – نخستین باری را که با یک فرد دارای معلولیت برخورد کردید به یاد بیاورید. ممکن است او یکی از اعضای خانواده تان باشد، یا یکی از دوستانتان، یا یک غریبه که در جایی مانند یک بازارچه خیریه یا مجتمع درمانی دیده باشید. اگر تاکنون با فرد دارای معلولیتی برخوردی از نزدیک نداشته اید، پیشنهاد می کنم پیش از خواندن این متن کمی درنگ کنید و از خود بپرسید چرا؟

وحید حجه فروش

در آن نخستین بار، چه رفتاری از خود بروز دادید؟ از او دوری جستید؟ تلاش کردید به او کمک کنید؟ دلتان به حالش سوخت؟ یا خدا را شکر کردید که “سالم” هستید؟ هر چه باشد بعید است واکنشی را نشان داده باشید که نسبت به یک فرد غیرمعلول نشان می دهید؛ طبیعی و کاملاً معمولی، مثل همه آدم های دیگر.

از چهار دریچه می توان به پدیده معلولیت و افراد دارای معلولیت نگریست: نگاه نخست، نگاهی خیریه مآبانه است. از این منظر، فرد دارای معلولیت، فردی است که نیازمند ترحم و حمایت خیرین است تا در گوشه ای بدون اثر و دردسر مشغول زندگی خود باشد. در نگاه دوم، معلولیت به عنوان یک بیماری به حساب می آید که باید درمان شود. دیدگاه پزشکی تمام تلاش خود را به کار می بندد تا از طریق پیشرفت های علمی و فناورانه، معلولیت را از فرد بزداید و او را تبدیل به یک فرد “عادی” در جامعه کند. در نگاه اجتماعی، خدمت به افراد دارای معلولیت و حضور و فعالیت آن ها در جامعه، یک وظیفه اجتماعی برای دولت ها و مردم است. افراد دارای معلولیت در جامعه حضور دارند چون آن جامعه، جامعه ای پیشرفته و پیشرو است که برای تمام شهروندان خود ارزش قائل است. نگاه چهارم اما، بدیهی ترین و طبیعی ترین حالت ماجراست: افراد دارای معلولیت باید از تمام حقوق، امکانات و فرصت ها، برابر با افراد غیرمعلول بهره مند باشند؛ تنها به یک دلیل ساده، چون انسان هستند.

نگاه حقوق بشری به معلولیت، هیچ کدام از نگاه های دیگر را نفی نمی کند، اما به آن ها هویت و جان تازه ای می دهد. در این نگاه، نیکوکاری عملی است پسندیده و باید در راستا و با رعایت شأن انسانی افراد دارای معلولیت و با هدف رسیدن این افراد به خودشکوفایی و استقلال فردی صورت پذیرد. اگر فرد دارای معلولیت نیاز به اقدامات پزشکی دارد، این خدمت باید به عنوان یک حق انسانی به او داده شود، نه به عنوان راه حلی برای برطرف کردن معلولیت و در نهایت اگر جامعه ای، افراد دارای معلولیت را در جایگاه والایشان می نشاند، این نه فخری برای آن اجتماع، که حقی برای انسان ها و شهروندان آن جامعه است.

کنوانسیون بین المللی حقوق افراد دارای معلولیت بر اساس همین دیدگاه به نگارش درآمده است. در واقع کنوانسیون، حق جدیدی برای افراد دارای معلولیت خلق نکرده است، بلکه تنها به حقوق انسانی آن ها به شکلی اشاره کرده است که از سوی دولت ها و ذی نفعان، قابل فهم و اجرا باشد. در واقع می توان این کنوانسیون را «سندی برای تاکید بر حقوق افراد دارای معلولیت، به عنوان انسان هایی که در این جهان زندگی می کنند» به حساب آورد.

از چند دهه قبل تلاش های حقوقی و مدنی فراوانی برای احقاق این حقوق بدیهی و اولیه افراد دارای معلولیت در سراسر جهان و از چند سال پیش در ایران شکل گرفته است. قانون حمایت از حقوق معلولان، سال ۱۳۸۳ تصویب شد اما آن قدر به اجرا در نیامد که موجب شکل گیری جنبش های مردمی مانند “کمپین پیگیری حقوق افراد دارای معلولیت” و تصویب لایحه دفاع از حقوق افراد دارای معلولیت در سال ۱۳۹۶ و ابلاغ آن در اوایل سال ۱۳۹۷ شد که در اثر آن، بارقه هایی از امید در دل جامعه روشن شده است. اما آیا همین فعالیت ها و قانونگذاری ها برای دست یافتن افراد دارای معلولیت به فرصت و جایگاه درخور شأن انسانی شان کافی است؟ آیا تمام این فرآیند باید توسط مجلس و دولت پیش برود و مانند بسیاری پدیده های دیگر در کشور دستخوش تلاطم های تصمیم گیری مدیران ارشد کشور شود؟

چه بخشی از کسب و کارهای ما پذیرا و آماده استفاده از توانمندی های افراد دارای معلولیت هستند؟ چند درصد از ارائه دهندگان خدمات و تولیدکنندگان محصولات، افراد دارای معلولیت را به عنوان بخشی جدی از بازار مصرف خود در فرآیندهای طراحی، تولید و عرضه در نظر می گیرند؟ و سوال مهم تر، چه قدر مردم عادی جامعه -همان ها که هر روز صبح سر کار می روند و شب به خانه باز می گردند-، معاشرت، دوستی و مراوده با یک فرد دارای معلولیت را، درست مانند یک فرد غیرمعلول، به رسمیت می شناسند؟

بهتر است بار دیگر از دریچه انسانی به موضوع نگاه کنیم. از خودمان بپرسیم این ۱۰ تا ۱۵ درصدی که در آمار سازمان ملل به آن ها اشاره می شود، کجای جامعه ما هستند که نمی بینیمشان؟ در یک چرخه ۲۴ ساعته از زندگی مان، چند فرد دارای معلولیت در کوچه و خیابان، محل کار، فروشگاه، اماکن تفریحی و غیره می بینیم؟ نقش تک تک ما مردم، در بازگرداندن این افراد به جامعه چیست؟ هر کدام از ما، در حوزه اثر خودمان، چه کرده ایم که حق انسانی این بخش از جامعه پایمال نشود؟

حقوق افراد دارای معلولیت یک مسئله انسانی است و برای تحقق این حقوق باید همه انسان ها -فارغ از تفاوت های ظاهری-، تلاش کنند. حضور افراد دارای معلولیت در اجتماع، نه یک ژست متمدنانه که یک ضرورت انسانی، اجتماعی، اقتصادی است. تصور کنید هر فرد دارای معلولیت متناسب با توانایی خود در تولید ملی کشور سهم داشت. هر فرد دارای معلولیت می توانست نقشی جدی در جامعه ایفا کند و بخشی از شکوفایی کل اجتماع را رقم بزند و در نهایت هر فرد دارای معلولیت به راحتی می توانست آن چه را دوست و نیاز دارد تهیه کند، به هر کجا که می خواهد برود و درآمدش را در فروشگاه، رستوران یا اماکن تفریحی هزینه کند و به یاد داشته باشید که نه در مورد چند صد یا چند هزار، که در مورد چند میلیون نفر صحبت می کنیم.

ما سال هاست به سادگی پتانسیل عظیم این بخش از جمعیت کشورمان را از دست داده ایم و می دهیم، چون نگاه درستی به این حوزه نداشته و نداریم. فارغ از این که در قانون چه آمده است و مجری قانون چه می کند، پرسش اساسی این است که شهروندان تا چه حد به حق انسانی افراد دارای معلولیت معتقدند و به آن احترام می گذارند؟ تحول اصلی نه در قانون و بودجه، که در نگرش و ذهنیت تک تک افراد جامعه باید رخ دهد. تصویب قوانین، اختصاص بودجه ها، مناسب سازی معابر و اماکن و دسترس پذیر کردن فیزیکی و دیجیتالی، همه و همه محصول این تغییر نگرش خواهند بود؛ بی آن که به تلاشی چنین عظیم مانند تلاشی که برای تصویب لایحه دفاع از حقوق افراد دارای معلولیت صورت گرفت، نیاز باشد.

در دهه های میانی قرن پیش، جنبش های متعددی برای دفاع از حقوق سیاه پوستان، حقوق زنان، حقوق کودکان و حقوق افراد دارای معلولیت در جهان به راه افتاد. نکته شایان توجه این است که در حقیقت هیچ یک از این گروه ها حقوقی فراتر از حق انسانی خود ندارند و در نهایت تمام آن چه شهروندان یک کشور باید به آن احترام بگذارند، یک حق و آن هم حق انسان برای آزاد زیستن و بهره مندی از فرصت های برابر است.

چوب جادوی تحول در وضعیت زندگی افراد دارای معلولیت، تغییر نگرش آحاد جامعه است. نیکوکاری که دیدگاه انسانی دارد، نه با رویکرد ترحم‌، که با هدف توانمندسازی به خیریه ها و سمن ها کمک می کند. خیریه ای که نگاه انسانی دارد، به دنبال جداسازی فرد از جامعه نمی رود، بلکه تمام امکانات و ابزارهای خود را به کار می گیرد تا هر چه زودتر مخاطب خود را از چرخه خدمات حمایتی خود خارج کند و به استقلال برساند. مدیران کسب و کارها، روی نیروی کار مولد افراد دارای معلولیت حساب می کنند و شرایط و امکانات لازم را برای اشتغال آن ها فراهم می کنند. تولیدکنندگان و ارائه دهندگان خدمات، بازاری جدید و جدی پیدا می کنند که ارزش سرمایه گذاری دارد و در نهایت هر روز که یک نفر بیش تر وارد کوچه و خیابان می شود و ما یک قدم به مناسب سازی تمام کوچه ها و خیابان ها نزدیک می شویم.

آیا این که روزی از خانه پای بیرون بگذاریم و همسایه دیوار به دیوارمان را ببینیم که با ویلچر دارد به سمت محل کارش می رود، آرزوی دوری است؟ یا این که یک فرد ناشنوا مدیر شرکتی معظم باشد؟ یا یک فرد نابینا بر مسند وزارت بنشیند؟ یادمان باشد روزی که یک سیاه پوست بر صندلی ریاست جمهوری ایالات متحده نشست، کم تر کسی یادش مانده بود که نزدیک به نیم قرن پیش از آن، روزی یک سیاه پوست دیگر، در همان کشور، رویای نشستن بر صندلی اتوبوس را به بهای تحقیر و تهدید و زندان برای خود خرید.

ما این فرصت تاریخی را پیش رو داریم که بنیانی نو برای آیندگانمان بنا نهیم، بنیانی که در آن انسان به انسان احترام می گذارد؛ آن که می بیند به آن که می شنود، آن که بر پای می رود به آن‌که نشسته می رود. راه درازی در پیش است اما نخستین گام را می توانیم همین لحظه برداریم؛ فراگیر اندیشیدن و فراگیر بودن را از خودمان آغاز کنیم.

مطالب مرتـبط

بدون نظر

نظر بگذارید