خبرگزاری هرانا – حق بر محیط زیست و مبانی فلسفی آن، از قواعد حقوق بشر و حقوق طبیعی نشأت گرفته شده است. ابتدایی ترین حق طبیعی انسان در این کره خاکی، «حق حیات» است. اما طی دهه های اخیر به دلیل استفاده بی رویه از منابع طبیعی، عدم نظارت و توجه به مباحث زیست محیطی و الگوهای صحیح، محیط زیست طبیعی به شدت دچار صدماتی شده است. گزارش پیش رو حاصل ثبت ۴۶ واقعه محیط زیستی ایران است که در هفته اخیر منتشر و به هدف آگاه سازی گردآوری شده است.

به گزارش خبرگزاری هرانا، ارگان خبری مجموعه فعالان حقوق بشر در ایران، در هفته‌‌ای که گذشت، بیش از ۱۲ شکارچی و صیاد غیرمجاز و قاچاقچی چوب بازداشت و به مراجع قضایی معرفی شدند. افزون بر این، بر اساس گزارشات منتشر شده، بیش از ۱۴ تن چوب قاچاق کشف و ضبط شد. از سوی دیگر، شاخص کیفی هوا دستکم در هفت شهر ناسالم و خطرناک اعلام شد. از دیگر اخبار مرتبط با محیط زیست میتوان به آتش سوزی منابع طبیعی کشور، بحران خشکسالی، پسماندها و آلاینده‌ها در مناطق مختلف اشاره کرد؛ در گزارش پیش رو به برخی از آنها پرداخته شده است.

آسیب رسانی به جنبه های مختلف محیط زیست در ایران کماکان ادامه دارد. از طرفی شهروندانی وجود دارند که به دلیل عدم آموزش یا نیازهای مالی دست به تخریب و آسیب رسانی به محیط زیست می زنند و از سوی دیگر نهادهای متولی در تلاش هستند تا از حجم این آسیب ها بکاهند، هر چند این تلاش ها قابل تقدیر است اما به نظر نمی آید میزان آن با شرایط محیط زیستی ایران تطبیق داشته باشد.

حیات وحش

حیات‌ وحش به کلیه جانداران از قبیل پستانداران، پرندگان، خزندگان و دوزیستان و تمام گیاهانی گفته می‌شود که به صورت وحشی و طبیعی بدون دخالت یا کمک انسان بر روی کره زمین زندگی کرده و آب و خوراک خود را خود تأمین می‌کند. اما دخالت و تصرف انسان در زیستگاه های طبیعی و مصرف بی‌رویه منابع طبیعی بسیاری از گونه های حیاط وحش را در معرض انقراض قرار داده است.

در هفته‌ای که گذشت، حجت جباری، مدیرکل حفاظت محیط زیست آذربایجان‌غربی، اعلام کرد با بهبود شرایط آبی و زیستی در جزایر پارک ملی دریاچه ارومیه، وضعیت این زیست‌بوم نسبت به سال‌های گذشته مطلوب‌تر شده است. وی همچنین از افزایش حضور پرندگان مهاجر و بومی در این منطقه خبر داد و گفت گونه‌هایی مانند فلامینگو، اردک‌سانان و سایر پرندگان آبزی بار دیگر به این زیستگاه بازگشته‌اند.

از سوی دیگر، مدیرکل حفاظت محیط‌زیست ایلام اعلام کرد که سه افعی نادر دم‌عنکبوتی که از چنگال شکارچیان غیرمجاز نجات یافته بودند در زیستگاه‌ حفاظت شده «کولک» شهرستان مهران رهاسازی شدند.

افزون بر این، رییس اداره حفاظت محیط زیست شهرستان امیدیه از نجات یک قلاده شغال گرفتار در یکی از استخرهای منطقه عملیاتی شرکت نفت و گاز آغاجاری خبر داد.

به گزارش همشهری، هیوا باهنر، عضو هیأت مدیره انجمن ژین‌بانان بوکان، نسبت به ازسرگیری جاده‌سازی و فعالیت معدنی در زیستگاه زادآوری میش‌مرغ در محدوده کوه توله‌که کردستان هشدار داد. به گفته وی، برداشت ماسه در این منطقه دو چشمه طبیعی مورد استفاده میش‌مرغ‌ها را تهدید می‌کند و می‌تواند به از بین رفتن حدود ۵۰ درصد از زیستگاه تابستانه این گونه به‌شدت در معرض انقراض در استان کردستان منجر شود.

به گزارش ایرنا، همزمان با افزایش ترددهای تعطیلات در هفته گذشته، محور عباس‌آباد–میامی در شرق سمنان به‌عنوان یکی از مرگبارترین کریدورهای یوزپلنگ آسیایی بار دیگر در کانون توجه قرار گرفته است؛ جایی که مشاهده «هلیا» ماده‌یوز به همراه سه توله‌اش در حاشیه جاده، موجب تشدید پایش‌های محیط‌بانان و دورکردن این خانواده از مسیر پرخطر شد. بر اساس این گزارش، تاکنون ۱۳ قلاده یوزپلنگ آسیایی در همین محور بر اثر تصادف جاده‌ای تلف شده‌اند که معادل نیمی از تلفات ثبت‌شده این گونه در کشور است. کارشناسان محیط‌زیست با هشدار نسبت به تداوم این وضعیت، ایمن‌سازی جاده، نصب سامانه‌های هشداردهنده و رعایت سرعت مطمئنه توسط رانندگان را از مهم‌ترین راهکارهای جلوگیری از تکرار تلفات در این زیستگاه بحرانی عنوان کرده‌اند

بازداشت و محکومیت متخلفان محیط زیستی

حق تنفس و هوای پاک

براساس گزارش‌ها، سالانه تعداد پرشماری از شهروندان بر اثر آلودگی هوا جان خود را از دست می‌دهند. این مشکل علتی جز سو مدیریت و عدم توجه به کنوانسیون‌ها و قراردادهای بین‌المللی در این زمینه ندارد.

طی هفته ای که گذشت شاخص کیفی هوا در شهرهای تهران ۲۲۸، کرج ۱۵۸، مشهد ۱۱۱، شوش ۱۲۲، کارون ۱۱۸ و اهواز ۱۵۲ ناسالم برای گروه‌های حساس، ناسالم برای تمام گروه‌ها، بسیار ناسالم و یا خطرناک اعلام شد.

در هفته‌ای که گذشت، شاخص کیفیت هوای شهر قم به دلیل افزایش غلظت ذرات معلق کمتر از ۲.۵ میکرون (PM2.5) در وضعیت ناسالم برای گروه‌های حساس قرار گرفته بود.

همچنین، کامران رضایی، معاون پژوهشی دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران، هشدار داد که تالاب صالحیه در پی مداخلات انسانی و افت منابع آب زیرزمینی به کانون تولید گردوغبار تبدیل شده و ریزگردهای آن به سمت استان‌های البرز و تهران گسترش می‌یابد.

شاخص کیفی هوا از صفر تا ۵۰ هوای پاک، ۵۱ تا ۱۰۰ هوای سالم، ۱۰۱ تا ۱۵۰ ناسالم برای گروه‌های حساس، ۱۵۱ تا ۲۰۰ ناسالم برای عموم، ۲۰۱ تا ۳۰۰ بسیار ناسالم و ۳۰۱ تا ۵۰۰ خطرناک است.

شاخص کیفی هوا ( Air Quality Index ) معیاری است که غلظت ترکیبات مختلف آلاینده موجود در هوا نظیر مونوکسید کربن، دی اکسید گوگرد، ترکیبات نیتروژن دار، اوزون و ذرات معلق ( ذرات کوچک‌تر از ۱۰ میکرومتر و ذرات کوچک‌تر از ۲.۵ میکرومتر) را که دارای حدود مجاز متفاوت با واحدهای مختلف است به یک عدد بدون واحد تبدیل می‌کند و وضعیت آلودگی هوا را نمایش می‌دهد.

فقدان مدیریت بارش های حداقلی؛ خشکسالی و از بین رفتن منابع آبی

خشک‌سالی می‌تواند باعث عدم توازن در میزان آب و در نتیجه آن کمبود آب، نابودی گیاهان، کاهش عمق آب‌های سطحی و خاک مرطوب شود. این اتفاق زمانی رخ می‌دهد که تبخیر سطحی و تبخیر آب از گیاهان از حد معمول در مدت معین بیشتر شود. عدم مدیریت صحیح منابع آبی در کشور، اثرات جبران ناپذیر این مهم را عمیقتر میکند.

عصر ایران بر اساس آخرین آمارها از شرکت مدیریت منابع آب ایران گزارشی را منتشر کرد، وضعیت منابع آبی کشور نشان می‌دهد که در چند سد مهم، میزان پرشدگی به کمتر از ۱۰ درصد رسیده است. بر این اساس، سدهای لار، دوستی، پانزده خرداد، بارزو و ساوه در شرایط بسیار کم‌آبی قرار دارند و با بحران جدی کاهش ذخایر آبی مواجه هستند.

زاینده‌رود در تاریخ ۱۳ خرداد ۱۴۰۵ برای کشت مزارع شرق بازگشایی شد و طبق گفته مهدی جمالی‌نژاد، استاندار اصفهان قرار بود به مدت سه ماه جریان داشته باشد. به گزارش همشهری آنلاین، با وجود استقبال مردم از جاری شدن رودخانه، تنها ۱۷ روز بعد جریان آب دوباره متوقف شده و بستر زاینده‌رود در حال خشک شدن است؛ موضوعی که به انتشار بوی نامطبوع در محدوده رودخانه نیز منجر شده است.

سید حسن طباطبایی، رئیس اداره حفاظت و احیای تالاب‌های اداره کل حفاظت محیط زیست فارس، با اشاره به وضعیت تالاب مهارلو گفت تنها حدود ۲۰ درصد از بحران بی‌آبی تالاب‌ها ناشی از خشکسالی است و حدود ۸۰ درصد آن به مداخلات انسانی و برداشت‌های بی‌رویه آب بازمی‌گردد.

افزون بر این، مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب مازندران اعلام کرد که ۱۵۱ روستا و ۴۴ شهر در این استان با تنش آبی مواجه هستند. بهزاد برارزاده با اشاره به مشکلات کیفی آب در استان گفت از فریدونکنار تا گلوگاه با چالش‌هایی مانند شوری و افزایش EC مواجه هستیم و در برخی مناطق نیز آهن و منگنز در منابع آب زیرزمینی مشاهده می‌شود؛ امری که هزینه تصفیه آب را افزایش می‌دهد.

همچنین، حسن وحید، معاون آبخیزداری، مراتع و امور بیابان سازمان منابع طبیعی، اعلام کرد یکی از مهم‌ترین دلایل خشکی تالاب‌ها، ممانعت از ورود آب کافی به آن‌ها در اثر سدسازی در بالادست و عدم تأمین حقابه‌های زیست‌محیطی است. وی با اشاره به نمونه‌هایی مانند دریاچه هامون و جازموریان گفت خشک شدن این تالاب‌ها موجب شکل‌گیری بیش از ۹۰۰ هزار هکتار از کانون‌های گردوغبار در کشور شده است.

جواد محجوبی، مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای یزد، اعلام کرد استان یزد با کاهش بیش از ۲۵ درصدی بارش نسبت به میانگین بلندمدت و افت مداوم منابع آب زیرزمینی مواجه است و از نظر کسری مخازن در وضعیت بحرانی قرار دارد.

علاوه بر این، ابوالفضل رحیمی، مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای گلستان، با اشاره به وضعیت منابع آبی استان گفت گلستان با وجود برخورداری از حدود ۱۲۰۰ منبع تأمین آب، همچنان با کمبود جدی آب مواجه است. وی افزود بیشترین تنش و کمبود منابع آبی در شهرهای گرگان و گنبدکاووس مشاهده می‌شود و مدیریت مصرف و تأمین منابع جدید برای این مناطق در اولویت قرار دارد.

مجید اسکندری، رئیس اداره محیط‌زیست اسدآباد، اعلام کرد تالاب «چم‌شور» از سال ۱۳۹۸ به دلیل خشکسالی و کم‌آبی به طور کامل خشک شده و در حال تبدیل شدن به کانون ریزگرد است. وی افزود این تالاب حدود ۵۰۰ هکتار وسعت دارد و برخلاف تالاب پیرسلمان فاقد چشمه‌های جوشان است و برای احیا به بارندگی و وقوع سیلاب وابسته است.

به گزارش ایرنا، مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای خراسان رضوی با اشاره به وضعیت منابع آبی استان اعلام کرد سدهای تأمین‌کننده آب شرب و کشاورزی، به‌ویژه در مشهد، با کاهش شدید ذخایر مواجه هستند و به شرایط نگران‌کننده رسیده‌اند. وی افزود سد دوستی تنها حدود ۵ درصد پرشدگی دارد و سایر سدهای مهم استان مانند کارده و طرق نیز با کاهش جدی حجم آب و وضعیت بحرانی روبه‌رو هستند.

به گفته سخنگوی شرکت آب و فاضلاب استان تهران، در حال حاضر حدود یک‌سوم ظرفیت ذخایر آبی تهران تکمیل نشده و با کسری حدود ۲۰۰ میلیون مترمکعبی مواجه هستیم و آثار پنج سال خشکسالی پیاپی، موجب فشار جدی بر سفره‌های زیرزمینی شده است.

بر اساس گزارش منتشرشده توسط خبرگزاری ایرنا، عبدالحمید حمزه‌پور، مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب هرمزگان، با اشاره به تداوم خشکسالی و کاهش منابع آبی در این استان اعلام کرد که هرمزگان همچنان با تنش آبی مواجه است. به گفته وی، سدهای سرنی، استقلال، نیان و شمیل در سال‌های اخیر با کاهش شدید ذخایر آبی روبه‌رو شده‌اند و ناترازی منابع آب استان همچنان ادامه دارد. حمزه‌پور همچنین از وضعیت بحرانی منابع آب زیرزمینی در برخی مناطق استان خبر داد و دشت‌های کهورستان در بندرخمیر، هشت‌بندی در میناب و سرخون و ایسین در بندرعباس را از جمله مناطق در معرض بحران عنوان کرد. وی برداشت‌های بی‌رویه و حفر چاه‌های غیرمجاز را از عوامل اصلی تشدید بحران آب در این مناطق دانست.

مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای سمنان با اشاره به گزارش سازمان زمین‌شناسی و نقشه‌برداری کشور گفت پدیده فرونشست در دشت دامغان به وضعیت «فوق‌بحرانی» رسیده است. حمید احسانی افزود: افت سالانه ۴۸ سانتی‌متری سطح آب زیرزمینی و برداشت بی‌رویه و چاه‌های غیرمجاز، عامل اصلی این بحران محیط‌زیستی در استان است.

عضو هیأت علمی مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان تهران با هشدار نسبت به تشدید پدیده فرو نشست در دشت ورامین گفت: نرخ فرو نشست در این منطقه به حدود ۳۶ سانتی‌متر در سال رسیده که در مقایسه با میانگین جهانی، عددی نگران‌کننده و فاجعه‌آمیز است.

به گزارش عصرایران، مطالعه‌ای که به نقل از زومیت و با استناد به پژوهش نیما شکری و امیر آقاکوچک منتشر شده، نشان می‌دهد سطح دریای خزر از دهه ۱۹۹۰ تاکنون حدود ۲۴ هزار کیلومتر مربع کاهش یافته و نزدیک به ۲ متر افت داشته است. پژوهشگران تأکید کرده‌اند این روند تنها ناشی از تغییر اقلیم نیست، بلکه بخش مهمی از آن به مداخلات انسانی در حوضه رود ولگا از جمله سدسازی، برداشت گسترده آب برای کشاورزی و صنعت و انحراف جریان طبیعی آب مربوط می‌شود. در این گزارش هشدار داده شده که کاهش ورودی آب و افزایش تبخیر، خزر را وارد یک روند پایدار افت سطح آب کرده که پیامدهایی مانند عقب‌نشینی ساحل، افت کیفیت آب، تهدید زیستگاه‌های شمال دریا و آسیب به زیرساخت‌های حمل‌ونقل و انرژی را به دنبال دارد. در صورت ادامه این وضعیت و نبود مدیریت مشترک میان کشورهای حاشیه خزر، احتمال عبور از آستانه‌های بحرانی اکولوژیک و تشدید بحران زیست‌محیطی در این پهنه آبی وجود دارد.

آتش سوزی منابع طبیعی

به طور کلی جنگل‌ها در نتیجه عمل کربن گیری مرتباً گاز کربنیک هوا را که در اثر تنفس موجودات زنده و فعل و انفعالات شیمیایی و آلودگی های محیط زیست وارد هوا می‌شود جذب کرده و گاز اکسیژن را پس می‌دهد. از این رو باید مورد توجه ویژه ای قرار گیرند.

در هفته‌ای که گذشت، رئیس اداره منابع طبیعی و آبخیزداری تربت‌جام از مهار آتش‌سوزی در ارتفاعات روستای زوادر خبر داد و گفت حدود ۲۰ هکتار از مراتع منطقه بر اثر حریق دچار خسارت شده است.

افزون بر این، غلامرضا غلامی، مدیرکل مدیریت بحران استانداری فارس، اعلام کرد آتش‌سوزی ارتفاعات کوهمره سرخی که از روزهای پایانی خردادماه آغاز شده بود، مهار و به طور کامل فرونشسته است. وی با این حال هشدار داد که به دلیل وزش باد شدید و وجود پوشش گیاهی خشک در منطقه، احتمال شعله‌ور شدن مجدد آتش وجود دارد و به همین منظور پایش مستمر منطقه توسط نیروهای منابع طبیعی و نیروهای محلی ادامه دارد.

همچنین، شهرام منتصری، مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری فارس، اعلام کرد آتش‌سوزی گسترده‌ای که از ۳۱ خردادماه در مراتع شهرستان کازرون آغاز شده بود، به دلیل وزش بادهای شدید و وجود کانون‌های پنهان آتش، چندین بار شعله‌ور شده و به بخش کهمره سرخی شهرستان شیراز نیز گسترش یافته است. به گفته وی، با وجود عملیات مکرر اطفای حریق و استفاده از بالگرد، آتش تا دوم تیرماه چندین بار از سر گرفته شد و نیروهای منابع طبیعی همچنان در منطقه برای پایش و جلوگیری از گسترش مجدد آن مستقر هستند.

زین‌العابدین نیک‌مرام، فرماندار کازرون، از مهار آتش‌سوزی ارتفاعات بالاده پس از ۷۲ ساعت خبر داد و گفت با وجود کنترل حریق، احتمال شعله‌ور شدن مجدد آتش وجود دارد و نیروهای امدادی همچنان در حالت آماده‌باش قرار دارند. همچنین فرزین خوارزمی، معاون عمرانی فرماندار شیراز، اعلام کرد آتش‌سوزی گسترده ارتفاعات کوهمره سرخی نیز مهار شده و عملیات پایش و لکه‌گیری برای جلوگیری از آغاز دوباره حریق ادامه دارد.

خبرگزاری صدا و سیما در گزارشی اعلام کرده که روز یکشنبه ۳۱ خرداد،  چند آتش سوزی در مناطق مختلف سنندج رخ داد که با حضور به موقع آتش نشانان آتش مهار شد. در این گزارش آمده است؛ از اواسط خرداد تاکنون ۵۴ فقره آتش سوزی در زمین‌های با پوشش گیاهی خشک داخل شهر و مراتع سنندج رخ داده است. همچنین، مدیر کل حفاظت محیط زیست استان کردستان از وقوع نخستین آتش‌سوزی سال جاری در منطقه حفاظت‌شده شاهو و کوسالان خبر داد و گفت: این حریق در کوتاه ترین زمان ممکن مهار شد.

مدیرکل محیط زیست چهارمحال و بختیاری با اشاره به وقوع آتش‌سوزی در ارتفاعات منطقه سبزکوه اعلام کرد این حریق با تلاش محیط‌بانان، نیروهای منابع طبیعی و همراهی جوامع محلی به‌طور کامل مهار شده است.

اوایل تیرماه، آتش‌سوزی در عرصه‌های جنگلی «مور نازدشت رودان» رخ داد و پس از حدود ۳ ساعت عملیات نیروهای یگان حفاظت منابع طبیعی، دهیاری‌ها و مردم محلی مهار شد و از گسترش آن جلوگیری به عمل آمد. به گزارش مهر، در این حادثه حدود ۷۶ هزار و ۹۳۴ مترمربع از عرصه‌های جنگلی این منطقه دچار حریق و خسارت شده است.

بحران آلاینده های محیط زیستی