خبرگزاری هرانا – حق بر محیط زیست و مبانی فلسفی آن، از قواعد حقوق بشر و حقوق طبیعی نشأت گرفته شده است. ابتدایی ترین حق طبیعی انسان در این کره خاکی، «حق حیات» است. اما طی دهه‌های اخیر به دلیل استفاده بی‌رویه از منابع طبیعی، عدم نظارت و توجه به مباحث زیست محیطی و الگوهای صحیح، محیط زیست طبیعی به‌شدت آسیب دیده است. گزارش پیش رو حاصل ثبت ۷۳ گزارش محیط زیستی ایران است که در هفته‌ اخیر منتشر و به هدف آگاه‌سازی گردآوری شده است.

به گزارش خبرگزاری هرانا، ارگان خبری مجموعه فعالان حقوق بشر در ایران، در هفته‌‌ای که گذشت لاشه هشت قلاده فوک خزری کشف شد. همچنین، بیش از ۳۱ شکارچی و صیاد غیرمجاز و قاچاقچی چوب بازداشت و به مراجع قضایی معرفی شدند. افزون بر این، بر اساس گزارشات منتشر شده، بیش از ۱۴.۷ تن چوب قاچاق کشف و ضبط شد. از سوی دیگر، شاخص کیفی هوا دستکم در ۲۱ شهر ناسالم و خطرناک اعلام شد. از دیگر اخبار مرتبط با محیط زیست میتوان به بحران خشکسالی، پسماندها و آلاینده‌ها در مناطق مختلف اشاره کرد؛ در گزارش پیش رو به برخی از آنها پرداخته شده است.

آسیب رسانی به جنبه های مختلف محیط زیست در ایران کماکان ادامه دارد. از طرفی شهروندانی وجود دارند که به دلیل عدم آموزش یا نیازهای مالی دست به تخریب و آسیب رسانی به محیط زیست می زنند و از سوی دیگر نهادهای متولی در تلاش هستند تا از حجم این آسیب ها بکاهند، هر چند این تلاش ها قابل تقدیر است اما به نظر نمی آید میزان آن با شرایط محیط زیستی ایران تطبیق داشته باشد.

حیات وحش

حیات‌ وحش به کلیه جانداران از قبیل پستانداران، پرندگان، خزندگان و دوزیستان و تمام گیاهانی گفته می‌شود که به صورت وحشی و طبیعی بدون دخالت یا کمک انسان بر روی کره زمین زندگی کرده و آب و خوراک خود را خود تأمین می‌کند. اما دخالت و تصرف انسان در زیستگاه های طبیعی و مصرف بی‌رویه منابع طبیعی بسیاری از گونه های حیات وحش را در معرض انقراض قرار داده است.

در هفته ای که گذشت، شینا انصاری، معاون رئیس جمهور درباره آخرین وضعیت فوک خزری گفت: واقعیت تلخ این است که ما همچنان تلفات این گونه ارزشمند را شاهد هستیم. تعدادی از گونه‌های شاخص زیستی ایران در آستانه انقراض قرار گرفته‌اند. انصاری با تأکید بر ابعاد فرامرزی حفاظت از فوک خزری خاطرنشان کرد دریای خزر با پنج کشور ساحلی مواجه است و هیچ کشوری به تنهایی نمی‌تواند از این گونه در معرض انقراض محافظت کند.

از سوی دیگر، حسن جهش، رئیس اداره حفاظت محیط زیست شهرستان لنگرود از ثبت تصاویر پنج رأس مرال (گوزن قرمز)، بزرگ‌ترین گونه گوزن جنگل‌های هیرکانی، در ارتفاعات جنگلی این شهرستان واقع در شرق گیلان خبر داد.

همچنین، فاروق سلیمانی، رییس اداره حفاظت محیط زیست مهاباد گفت: کارشناسان این اداره در پایش های خود یک قلاده شغال‌ را در تالاب بین المللی کانی‌برازان این شهرستان مشاهده کردند.

افزون بر این، رضا شکاریان، مدیرکل حفاظت محیط زیست استان گفت: یوزپلنگ‌های مشاهده شده جدا از خانواده ۶ نفره هلیا بوده و نشان از خانواده‌ای جدید از حضور یوز‌هایی آسیایی در میاندشت است. اما در مورد اضافه شدن خانواده‌ای جدید در لیست یوزپلنگ‌های شناخته شده و شناسنامه دار ایران نیازمند بررسی بیشتر کارشناسان است.

موسی جسور، رئیس اداره حفاظت محیط زیست شهرستان میاندوآب از تحویل یک قلاده توله روباه سرگردان توسط دوستداران محیط زیست خبر داد.

از سوی دیگر، عقیل امینی، مدیرکل شیلات استان بوشهر از ممنوعیت رسمی صید ساردین‌ماهیان و ماهی مرکب در صیدگاه‌های این استان از اول خردادماه به منظور حفظ ذخایر مولد و بازسازی منابع دریایی خبر داد.

علاوه بر این، نرگس عسگری، مدیر مرکز اورژانس پیش بیمارستانی و مدیر حوادث دانشگاه علوم پزشکی شهرکرد از مصدوم شدن یک نفر در روستای گوزلک در شهرستان اردل بر اثرحمله خرس خبر داد.

همچنین، باقر مهر علیلو، رئیس نمایندگی حفاظت محیط زیست شهرستان چایپاره گفت: یک پرنده قرقی توسط حامیان حیات‌وحش و دوستداران طبیعت به اداره حفاظت محیط‌زیست شهرستان چایپاره تحویل داده شدوماموران یگان حفاظت شهرستان پس از تحویل پرنده شکاری، آن را جهت بررسی وضعیت جسمانی به دامپزشک معتمدو دوستدار محیط زیست اداره منتقل و اقدامات لازم درمانی و مراقبتی بر روی آن انجام شده ودر حال حاظر تحت تیمار قرار دارد که پس از طی دوره تیمارو اطمینان از سلامتی کامل، در زیستکاه‌های طبیعی شهرستان چایپاره رها سازی خواهد شد.

افزون بر این، مهدی کیا حیرتی، رییس اداره حفاظت محیط زیست نوشهر گفت: یک راس گوساله مرال واقع در روستای “چتن ” بخش ییلاقی و کوهستانی کجور نوشهر که دچار آسیب دیدگی شده بود بنا به گفته رییس اداره حفاظت محیط زیست شهرستان این گونه ارزشمند حیات وحش با همراهی یک دامدار و ماموران محیط زیست تیمار و دوباره به آغوش طبیعت بازگشت.

روح الله اسماعیلی، معاون محیط زیست گفت: لاشه هشت قلاده فوک خزری در هفته گذشته در سواحل شهرستان‌های بابلسر، جویبار، نور و فریدونکنار توسط مامورین یگان حفاظت محیط زیست و همیاران طبیعت کشف شد.

همچنین، علی اصغر داداش‌پور، مدیرکل شیلات گیلان از رهاسازی ۵۲۰ هزار قطعه بچه‌ماهی سوف خزری در رودخانه‌های چونچنان زیباکنار شهرستان رشت و پلنگ‌ور شهرستان صومعه‌سرا خبر داد.

افزون بر این، رضا کرمی سرپرست اداره حفاظت محیط زیست شهرستان شمیرانات گفت: یک حلقه گرزه مار که توسط شهروندان وظیفه شناس زنده گیری و به اداره محیط زیست تحویل شده بود، پس از طی مراحل بررسی فنی توسط کارشناسان و اطمینان از سلامت کامل و توانایی بقا، در منطقه حفاظت شده ورجین رهاسازی شد.

علاوه بر این، ایوب زارع، سرپرست اداره حفاظت محیط زیست شهرستان پیشوا از تحویل یک بهله جغد کوچک توسط آتش‌ نشانی این شهرستان که بر اثر طوفان شدید از لانه خود جدا و به داخل مناطق مسکونی سقوط کرده بود، خبر داد.

مریم محمدی، مدیرکل حفاظت محیط‌زیست قم با هشدار نسبت به شیوع بیماری‌های مشترک و آلودگی‌های پایدار زیست‌محیطی ناشی از کشتار غیرمجاز دام در حاشیه شهر و مبادی ورودی، از برخورد قاطع قضایی با متخلفان و اقامه دعوی علیه واحدهای غیر مجاز خبر داد.

همچنین، نقی میرزاکریمی، رئیس اداره حفاظت محیط زیست دماوند از انتقال ناآگاهانه یک بره میش وحشی تازه متولد شده توسط یک چوپان خیرخواه خبر داد.

علاوه بر این، سعید شهند، رئیس اداره حفاظت محیط زیست ملارد از تحویل یک بهله پرنده شکاری از نوع سارگپه که توسط یک شهروند دوستدار طبیعت پیدا شده بود، خبر داد.

بازداشت و محکومیت متخلفان محیط زیستی

یکی از موضوعات مورد بحث محیط زیست مسئله حمایت از منابع طبیعی بوده و از سوی دیگر، حفاظت از جنگل‌ها، حیات وحش و جلوگیری از قاچاق چوب، شکار و صید بی‌رویه به عنوان بخشی از مقوله حفاظت از منابع طبیعی و در نهایت حفظ محیط زیست تلقی می‌شود. بسیاری از حیوانات، به دلیل شکار غیرقانونی در معرض خطر قرار دارند.

در گزارش‌های این هفته، با تلاش محیط بانان و جنگل بانان، دست‌کم ۲۰ شکارچی و صیاد در شهرستان‌های قصرشیرین، مهریز، شادگان، دهگلان، سرایان، مهران، ارومیه، قم، یزد، بستک، علی‌آباد کتول، پیشوا، کرج، فرودس و فریدون کنار بازداشت و به مراجع قضایی معرفی شدند. از سوی دیگر، بیش از ۱۴.۷ تن چوب قاچاق در شهرستان‌های دهگلان، دلفان، سمنان، زیرکوه، سوادکوه، طارم، خلخال و اصفهان ضبط و در این راستا ۱۱ قاچاقچی چوب بازداشت شدند.

قهرمان شاهی، مدیرکل تعزیرات حکومتی لرستان از جریمه ۲۲ میلیارد و ۸۰۰ میلیون‌ریالی قاچاقچی دام زنده در شهرستان دلفان خبر داد.

از سوی دیگر، رییس پلیس امنیت اقتصادی قم از توقیف یک دستگاه کامیون حامل ۱۵ تن نهاده دامی قاچاق به ارزش تقریبی یک میلیارد و دویست میلیون تومن در این استان خبر داد.

همچنین، سازمان اطلاعات سپاه استان مازندران از شناسایی و ضبط یک محموله عظیم چوب احتکار شده به ارزش دو هزار میلیارد ریال در شهرستان سوادکوه شمالی خبر داد.

حق تنفس و هوای پاک

براساس گزارش‌ها، سالانه تعداد پرشماری از شهروندان بر اثر آلودگی هوا جان خود را از دست می‌دهند. این مشکل علتی جز سو مدیریت و عدم توجه به کنوانسیون‌ها و قراردادهای بین‌المللی در این زمینه ندارد.

طی هفته‌ای که گذشت شاخص کیفی هوا در شهرهای اهواز ۱۵۸، مشهد ۱۳۸، بافق ۲۴۵، شهرکرد ۱۰۲، بروجن ۱۰۷، اصفهان ۸۱، ساوجبلاغ ۱۵۸، شوش ۱۱۵، ملاثانی ۱۱۴، گتوند ۱۰۸، شادگان ۱۰۷، امیدیه ۱۰۶، شیراز ۱۱۴ و خرمشهر ۱۵۴ ناسالم برای گروه‌های حساس، ناسالم برای تمام گروه‌ها، بسیار ناسالم و یا خطرناک اعلام شد. همچنین، شهرهای چوار، کاشان، شازند، اراک، خاتون‌آباد، چگنی و بوشهر در شرایط ناسالم برای گروه‌های حساس گزارش شده است.

در هفته ای که گذشت؛ منصور شیشه‌فروش، مدیرکل مدیریت بحران استانداری گفت: تشدید وزش باد و تداوم شرایط گرد و خاک در استان به ویژه مناطق شمال و شرق ادامه دارد.

همچنین، محسن کریمی، مدیرکل حفاظت محیط زیست چهارمحال و بختیاری با اشاره به تداوم ورود توده گرد و غبار با منشا کشور عراق گفت: کیفیت هوای شهرکرد در وضعیت ناسالم برای گروه‌های حساس قرار گرفته و کودکان، سالمندان و بیماران قلبی و تنفسی باید از تردد غیرضروری در فضای باز خودداری کنند.

شاخص کیفی هوا از صفر تا ۵۰ هوای پاک، ۵۱ تا ۱۰۰ هوای سالم، ۱۰۱ تا ۱۵۰ ناسالم برای گروه‌های حساس، ۱۵۱ تا ۲۰۰ ناسالم برای عموم، ۲۰۱ تا ۳۰۰ بسیار ناسالم و ۳۰۱ تا ۵۰۰ خطرناک است.

شاخص کیفی هوا ( Air Quality Index ) معیاری است که غلظت ترکیبات مختلف آلاینده موجود در هوا نظیر مونوکسید کربن، دی اکسید گوگرد، ترکیبات نیتروژن دار، اوزون و ذرات معلق ( ذرات کوچک‌تر از ۱۰ میکرومتر و ذرات کوچک‌تر از ۲.۵ میکرومتر) را که دارای حدود مجاز متفاوت با واحدهای مختلف است به یک عدد بدون واحد تبدیل می‌کند و وضعیت آلودگی هوا را نمایش می‌دهد.

فقدان مدیریت بارش های حداقلی؛ خشکسالی و از بین رفتن منابع آبی

خشک‌سالی می‌تواند باعث عدم توازن در میزان آب و در نتیجه آن کمبود آب، نابودی گیاهان، کاهش عمق آب‌های سطحی و خاک مرطوب شود. این اتفاق زمانی رخ می‌دهد که تبخیر سطحی و تبخیر آب از گیاهان از حد معمول در مدت معین بیشتر شود. عدم مدیریت صحیح منابع آبی در کشور، اثرات جبران ناپذیر این مهم را عمیق‌تر میکند.