خبرگزاری هرانا – بر پایه داده‌های تجمیعی هرانا تا پایان روز چهلم از آغاز اعتراضات، مجموع رخدادهای اعتراضی ثبت‌شده به ۶۷۵ نقطه در ۲۱۰ شهر و ۳۱ استان رسیده است. در همین بازه، شمار جان‌باختگان تأییدشده ۶۹۴۱ نفر گزارش شده که شامل ۶۴۹۵ معترض، ۱۷۱ کودک، ۲۱۴ نیروی نظامی-حکومتی و ۶۱ نفر غیرنظامی-غیرمعترض است. همچنین ۱۱۶۳۰ مورد در دست بررسی قرار دارد. شمار مجروحان جدی غیرنظامی ۱۱۰۲۱ نفر، جمع کل بازداشت‌ها ۵۰۹۲۱ نفر، بازداشت دانشجو ۱۰۹ مورد، اعترافات اجباری ۳۰۷ مورد و احضارها ۱۱۰۴۷ مورد ثبت شده است.

به گزارش خبرگزاری هرانا، ارگان خبری مجموعه فعالان حقوق بشر در ایران، در روز چهلم، روندها عمدتاً در دو محور قابل مشاهده بود: از یک‌سو مواضع داخلی و واکنش‌های صنفی-حقوقی و فرهنگی به سرکوب، و از سوی دیگر تداوم بازداشت‌ها، احضارها و فشارهای امنیتی در شهرهای مختلف؛ روندی که با افزایش موارد گزارش‌شده از اعترافات اجباری و تهدید بازداشت‌شدگان همراه بوده است.

مواضع داخلی؛ از بیانیه‌ها تا اعتراض صنفی و کناره‌گیری فرهنگی

در روزهای منتهی به روز چهلم، بخش قابل توجهی از واکنش‌ها در داخل کشور به شکل بیانیه، درخواست رسمی، و موضع‌گیری‌های صنفی و حرفه‌ای بروز یافت.

یکی از مهم‌ترین مواضع داخلی، اعلام آیت‌الله بیات زنجانی بود که در اقدامی نمادین و اعتراضی، اعلام شد برای همدردی با خانواده‌های جان‌باختگان اعتراضات دی‌ماه، مراسم و جشن نیمه‌شعبان را برگزار نکرده است. این موضع‌گیری، به‌دلیل جایگاه مذهبی-اجتماعی او و هم‌زمانی با افزایش تلفات، بازتاب گسترده‌ای پیدا کرد و در فضای عمومی به‌عنوان یک پیام آشکار علیه سرکوب تعبیر شد.

در حوزه فرهنگی، انصراف‌ها و کناره‌گیری‌ها از جشنواره فیلم فجر ادامه یافت. در تازه‌ترین نمونه، گزارش شد امیر جدیدی نیز از حضور در جشنواره خودداری کرده است. تداوم این روند، نشانه‌ای از شکاف رو به گسترش میان بخش‌هایی از جامعه هنری با نهادهای رسمی است؛ شکافی که در روزهای گذشته با موج‌های متعدد کناره‌گیری برجسته شد و در روز چهلم نیز همچنان ادامه دارد.

در سطح حقوقی، بیانیه ۴۸ وکیل دادگستری از مهم‌ترین رخدادهای روزهای اخیر بود. در این بیانیه بر مواردی چون محرومیت بازداشت‌شدگان از دسترسی به وکیل مستقل، روندهای شتاب‌زده قضایی، محدودیت تماس و ملاقات، فشار برای اعتراف، و پخش اعترافات تلویزیونی تأکید شد و نسبت به نقض سیستماتیک حقوق دادرسی هشدار داده شد. هم‌زمان، یک وکیل دادگستری نیز از تشکل‌های وکلا به‌طور علنی انتقاد کرد و گفت این تشکل‌ها در قبال وضعیت وکلای بازداشت‌شده واکنش مؤثر و پیگیری لازم را نشان نداده‌اند؛ در همین چارچوب، به بازداشت دست‌کم ۲۲ وکیل در ارتباط با اعتراضات اشاره شد. این نقد، به‌طور مشخص بر «فاصله نهادهای صنفی از بحران» و «کم‌تحرکی در دفاع از اعضا» متمرکز بود و بار دیگر موضوع امنیت شغلی وکلا و حق دفاع مستقل را به صدر اخبار آورد.

در کنار این موارد، گزارش شد در آذربایجان شرقی بیش از ۴۰ وکیل عضو کانون وکلا به حفاظت اطلاعات دادگستری احضار شده‌اند و برای برخی از آنان پرونده تشکیل شده است؛ روندی که با عناوینی چون «تبلیغ علیه نظام» و «نشر اکاذیب» به حمایت آنان از حقوق معترضان نسبت داده شده است. این احضارها از نگاه ناظران، بخشی از فشار سازمان‌یافته برای محدود کردن شبکه دفاع حقوقی در پرونده‌های مرتبط با اعتراضات تلقی می‌شود.

در سطح سیاسی، عضو هیئت‌رئیسه مجلس خواستار آن شد که «آموزش اعتراض مسالمت‌آمیز» در نظام آموزشی گنجانده شود؛ پیشنهادی که در میانه موج سرکوب، اهمیت دوگانه پیدا کرد: از یک طرف، اعتراف ضمنی به واقعیت استمرار اعتراضات؛ و از سوی دیگر، تلاش برای ارائه راهکار «کنترل‌شده» و کم‌هزینه‌تر در مواجهه با اعتراضات اجتماعی.

در همین چارچوب، شورای هماهنگی تشکل‌های صنفی فرهنگیان اعلام کرد شمار دانش‌آموزان کشته‌شده در سرکوب اعتراضات از ۱۶۰ نفر عبور کرده است؛ رقمی که هم‌زمان با انتشار فهرست‌های اسامی، به نماد سنگینی هزینه انسانی اعتراضات تبدیل شده است. در مقابل، سخنگوی وزارت آموزش‌وپرورش اعلام کرد همه دانش‌آموزان بازداشت‌شده آزاد شده‌اند؛ اظهارنظری که در فضای عمومی، با توجه به آمار تلفات و گزارش‌های بازداشت‌های مکرر، محل بحث و تردید قرار گرفت و از سوی برخی ناظران به‌عنوان تلاش برای مدیریت افکار عمومی ارزیابی شد.

در سطح تحلیلی، انتشار دیدگاه‌های گروهی از جامعه‌شناسان داخل کشور نیز قابل توجه بود. آنان با اشاره به خشونت و سرکوب، بر این نکته تأکید کردند که حفظ جان انسان‌ها فراتر از هر مصلحت سیاسی است و جامعه در این دوره از «انفعال» به سمت «عاملیت» حرکت کرده است. این موضع‌گیری‌ها در کنار بیانیه‌های صنفی، نشان‌دهنده آن است که اعتراضات صرفاً یک رخداد خیابانی نیست و به یک موضوع عمومی و فراگیر در حوزه‌های آموزش، فرهنگ، حقوق و تحلیل اجتماعی تبدیل شده است.

تداوم بازداشت و برخوردهای دیگر؛ از بازداشت‌های پراکنده تا احضارهای گسترده و اعترافات اجباری

در روز چهلم، گزارش‌ها نشان می‌دهد بازداشت‌ها و برخوردهای امنیتی همچنان یکی از محورهای اصلی تحولات است؛ هم در قالب بازداشت‌های موردی با ذکر نام و هم در قالب بازداشت‌ها و احضارهای گسترده.

طبق داده‌های تجمیعی هرانا، جمع کل بازداشت‌ها به ۵۰۹۲۱ نفر رسیده و در کنار آن ۱۱۰۴۷ مورد احضار ثبت شده است. در حوزه دانشگاهی نیز شمار بازداشت دانشجو ۱۰۹ مورد اعلام شده؛ رقمی که نشان می‌دهد دانشگاه همچنان یکی از کانون‌های حساس برای برخوردهای امنیتی باقی مانده است. هم‌زمان، شمار اعترافات اجباری به ۳۰۷ مورد رسیده که با افزایش گزارش‌ها درباره فشار برای ضبط و پخش این اعترافات هم‌خوانی دارد.

در سطح میدانی و مصداقی، در گزارش‌های هرانا از روز چهلم، بازداشت ۷ شهروند در ارتباط با اعتراضات یاد شده که در میان آنان یک نوجوان ۱۶ ساله نیز دیده می‌شود. همچنین گزارش شد دو نوجوان در چابهار بازداشت شده‌اند که یکی از آن‌ها پیش از بازداشت، در جریان تیراندازی نیروهای انتظامی-امنیتی از ناحیه پا مجروح شده بود. در نمونه‌های دیگر، نام محمد باغجری در سبزوار به‌عنوان فرد بازداشت‌شده مطرح شد که بنا به گزارش‌ها در محل کار با ضرب‌وشتم مواجه شده است. همچنین وضعیت ستار گوهری‌فر (دانشجو) در زندان تهران بزرگ به‌عنوان نمونه‌ای از بلاتکلیفی در بازداشت مطرح شد. در گزارش دیگری نیز از بازداشت سه شهروند در اصفهان و رودسر یاد شد که محل نگهداری آنان در زندان‌های دولت‌آباد/دستگرد اصفهان و لاکان رشت ذکر شده است.

در کنار بازداشت‌های موردی، گزارش‌هایی از بازداشت‌های گسترده‌تر نیز منتشر شد؛ از جمله اشاره به بازداشت دست‌کم ۵۷ شهروند در خراسان شمالی و آستانه‌اشرفیه در ارتباط با اعتراضات. هم‌زمان، گزارش‌های رسانه‌ای دیگر نیز از مقیاس بسیار بزرگ‌تر بازداشت‌ها سخن گفته‌اند؛ از جمله برآوردهایی که از ده‌ها هزار بازداشت و حتی احضار/بازداشت نزدیک به ۱۰۰ هزار نفر یا بیشتر در هفته‌های اخیر یاد می‌کنند؛ موضوعی که با توجه به ابهام عمدی در ثبت پرونده‌ها، پاسخ‌ندادن نهادهای مسئول و سرگردان‌کردن خانواده‌ها، با دشواری در راستی‌آزمایی دقیق همراه دانسته شده است.

از سوی دیگر، گزارش‌ها درباره پخش اعترافات اجباری و نگرانی از تبعات آن افزایش یافته است. خانواده‌ها و فعالان می‌گویند این اعترافات تحت فشار و شکنجه گرفته می‌شود و می‌تواند مسیر صدور احکام سنگین، از جمله اعدام را هموار کند. هم‌زمان، هشدارهای متعدد درباره خطر شکنجه و اعتراف‌گیری در شرایطی منتشر شده که شمار بالای بازداشت‌ها و احضارها، ظرفیت پیگیری حقوقی و اطلاع‌رسانی خانواده‌ها را به‌شدت تحت فشار قرار داده است.

در روز چهلم نیز در حوزه صنفی و درمان نشانه‌هایی از برخورد دیده شد. گزارش شده است که دانشجویان دانشگاه علوم پزشکی شیراز در اعتراض به سرکوب و وضعیت کادر درمان، به تحصن چندروزه خود ادامه دادند.

آمار تجمیعی هرانا تا پایان روز چهلم

رخدادهای اعتراضی

🔳 جمع کل نقاط در شهرها: ۶۷۵

🔳 تعداد شهرها بدون تکرار: ۲۱۰

🔳 تعداد استان‌ها بدون تکرار: ۳۱

کشته‌شدگان

🔳 جمع کل معترضان: ۶۴۹۵

▪️از جمله کودکان: ۱۷۱

▪️نظامیان/حکومتی: ۲۱۴

▪️غیرنظامی-غیرمعترض: ۶۱

▪️جمع کل کشته‌شدگان: ۶۹۴۱

▪️در دست بررسی: ۱۱۶۳۰

سایر آمارها

🔳 مصدوم شده غیرنظامی: ۱۱۰۲۱

🔳 جمع کل بازداشت‌ها: ۵۰۹۲۱

🔳 بازداشت دانشجو: ۱۰۹

🔳 اعترافات اجباری: ۳۰۷

🔳 احضارها: ۱۱۰۴۷

جمع‌بندی

روز چهلم در حالی سپری شد که در کنار رشد آمارهای تجمیعی و استمرار رخدادهای اعتراضی در گستره جغرافیایی وسیع، موضع‌گیری‌های داخلی از حوزه مذهبی تا حقوقی و فرهنگی پررنگ‌تر شد؛ و هم‌زمان، بازداشت‌ها، احضارها و اعترافات اجباری همچنان به‌عنوان ابزارهای اصلی سرکوب، در گزارش‌ها تکرار می‌شوند.

.