خبرگزاری هرانا – امروز هشتم مهرماه، چهارمین سالگرد واقعه موسوم به «جمعه خونین زاهدان» است؛ روزی که در جریان اعتراضات سال ۱۴۰۱، نیروهای نظامی و امنیتی با استفاده از گاز اشکآور و گلولههای جنگی به سمت شهروندان معترض در محدوده مصلی و مسجد مکی زاهدان تیراندازی کردند. در پی این واقعه، حدود یکصد شهروند، از جمله دستکم ۱۵ کودک، جان خود را از دست دادند و صدها تن دیگر مجروح شدند. این گزارش به مناسبت چهارمین سالگرد جمعه خونین زاهدان، مروری بر وقایع آن روز، مستندات منتشرشده، افراد شناساییشده به عنوان عوامل دخیل و روند رسیدگی قضایی به این پرونده دارد.
به گزارش خبرگزاری هرانا، ارگان خبری مجموعه فعالان حقوق بشر در ایران، روز جمعه هشتم مهرماه ۱۴۰۱، زاهدان شاهد یکی از مرگبارترین برخوردها با معترضان در جریان اعتراضات سراسری آن سال بود.
در آن روز، پس از برگزاری نماز جمعه، شماری از شهروندان در محدوده مصلی و مسجد مکی زاهدان تجمع کردند. نیروهای نظامی و امنیتی با استفاده از گاز اشکآور و گلولههای جنگی به سوی معترضان تیراندازی کردند. گزارشهای منتشرشده در سالهای پس از این واقعه از جان باختن حدود یکصد شهروند بلوچ، از جمله دستکم ۱۵ کودک، و مجروح شدن صدها تن حکایت دارند. این واقعه بعدها به «جمعه خونین زاهدان» شهرت یافت.
این رخداد در بستر اعتراضات سراسری سال ۱۴۰۱ رخ داد که پس از جان باختن مهسا (ژینا) امینی در بازداشت پلیس امنیت اخلاقی آغاز شده بود. همزمان در سیستان و بلوچستان، انتشار گزارشهایی درباره تجاوز به یک دختر ۱۵ ساله بلوچ توسط ابراهیم کوچکزایی، فرمانده وقت انتظامی چابهار، بر نارضایتیها افزود. بر اساس گزارش منابع محلی، این واقعه در ۱۰ شهریورماه ۱۴۰۱ و پس از آن رخ داد که این دختر نوجوان به بهانه بازجویی به اتاق استراحت این مقام انتظامی برده شد. اعتراض به این واقعه، در کنار فضای اعتراضی سراسری آن مقطع، از زمینههای شکلگیری تجمعات هشتم مهرماه در زاهدان بود.
گزارش تحقیقی دادگستر، بانک اطلاعاتی ناقضان حقوق بشر مجموعه فعالان حقوق بشر در ایران، که در مهرماه ۱۴۰۲ و به مناسبت نخستین سالگرد این واقعه منتشر شده بود، حاکی از آن است که نیروهای امنیتی در نقاط مختلف اطراف مصلی و مسجد مکی مستقر شده بودند. بر اساس شهادتها و اطلاعات گردآوریشده در این گزارش، ابتدا از گاز اشکآور و سپس از گلوله جنگی برای برخورد با تجمعکنندگان استفاده شد. در این گزارش همچنین به محدود شدن برخی مسیرهای خروج شهروندان از محل اشاره شده است.
در پی این واقعه، اعتراضات شهروندان در زاهدان برای ماهها ادامه یافت و برگزاری تجمعات اعتراضی پس از نماز جمعه به یکی از نمودهای استمرار اعتراضات در این شهر تبدیل شد.
روند رسیدگی قضایی به پرونده
رسیدگی قضایی به وقایع هشتم مهرماه با فاصله زمانی قابل توجهی وارد مرحله صدور کیفرخواست شد. در اردیبهشتماه ۱۴۰۲، رئیس سازمان قضایی نیروهای مسلح از صدور کیفرخواست برای ۲۶ نفر در ارتباط با این پرونده خبر داد.
بر اساس اظهارات این مقام قضایی، اتهام ۱۱ تن از متهمان پرونده «تیراندازی منتهی به قتل و جرح» اعلام شد. برای ۱۵ متهم دیگر نیز در ارتباط با مواردی از جمله «سوءاستفاده از موقعیت شغلی، تیراندازی برخلاف مقررات، لغو دستور و ترک فعل» کیفرخواست صادر شد.
جلسات رسیدگی به شکایت خانوادههای جانباختگان و مجروحان نیز در ادامه برگزار شد. مولوی عبدالحمید اسماعیلزهی، امام جمعه اهل سنت زاهدان، در اسفند ۱۴۰۲ با انتقاد از روند رسیدگی اعلام کرده بود که دادگاه پس از انتظاری طولانی و با حضور شمار محدودی از ماموران انتظامی تشکیل شده است.
در کنار رسیدگی به پرونده ماموران، گزارشهایی از برخوردهای امنیتی و قضایی با برخی مجروحان و افراد مرتبط با وقایع هشتم مهر نیز منتشر شده است. از جمله احمدعلی کوهکن که در هشتم مهر ۱۴۰۱ بر اثر اصابت گلوله جنگی به ناحیه لگن و کمر مجروح شده بود، در فروردین ۱۴۰۳ پس از احضار به اداره اطلاعات زاهدان بازداشت شد. وی پیش از آن برای رسیدگی به جراحت خود شکایتی را در دستگاه قضایی ثبت کرده بود.
صدور رای نهایی برای شماری از ماموران
آخرین تحول اعلامشده درباره پرونده ماموران مرتبط با وقایع جمعه خونین زاهدان، در شهریورماه ۱۴۰۴ منتشر شد. علی موحدیراد، رئیس کل دادگستری سیستان و بلوچستان، از صدور رای نهایی در این پرونده خبر داد و اعلام کرد که برای مامورانی که به اتهام قتل عمد تحت تعقیب قرار گرفته بودند، احکام حبس تا سقف ۱۰ سال صادر شده است.
به گفته این مقام قضایی، در مواردی که تیراندازی توسط چند مامور صورت گرفته اما امکان تشخیص فرد شلیککننده وجود نداشته، موضوع قتل عمد به صورت گروهی مورد رسیدگی قرار گرفته است. وی همچنین مدعی شد که به خانواده شماری از جانباختگان و مجروحان دیه پرداخت شده و برخی از آنان از حمایتهای معیشتی برخوردار شدهاند.
چهار سال پس از هشتم مهرماه ۱۴۰۱، در حالی رای نهایی شماری از ماموران این پرونده صادر شده که وقایع آن روز همچنان از مهمترین موارد برخورد مرگبار نیروهای نظامی و امنیتی با شهروندان در جریان اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ به شمار میرود.
شناسایی افراد دخیل در کشتار زاهدان و وقایع پس از آن
هرانا پیشتر بر اساس اطلاعات گردآوریشده از منابع و شاهدان، شماری از مقامهای وقت استانی، انتظامی، نظامی و قضایی و همچنین مسئولان زندانها را به عنوان افراد دخیل یا دارای مسئولیت در کشتار زاهدان و وقایع پس از آن در سطح استان سیستان و بلوچستان شناسایی و معرفی کرده بود.
حسین مدرس خیابانی، محمد کرمی، ابوذر مهدی نخعی، علی شعبانی، صاحب گل صالحی، سلمان برهانی، محمود سعادتی، احمد طاهری، حبیب رازدار، علیرضا صیاد، علی سرحدی، احمد شفاهی، احمد مالدار، سید محمد اعظمی، حمزه دهقان، مرتضی جوکار، حسین قنبری، مجید معلمزاده انصاری، مرتضی پیری، مهدی شمس آبادی، علی مصطفوی نیا، محمدحسین خسروی، ابوذر محمدپور و نیک محمد بلوچ زهی از جمله افرادی هستند که بر اساس مستندات گردآوریشده، در این وقایع دخیل بودهاند.
هرانا پیشتر با انتشار سه گزارش مجزا به شرح تفصیلی وقایع “جمعه خونین زاهدان”، تجمعات شهروندان و پروژه مستندسازی سپاه پاسداران در بررسی این فاجعه، پرداخته بود.
بدون نظر
نظر بگذارید