یکی از موضوعات مورد بحث محیط زیست مسئله حمایت از منابع طبیعی بوده و از سوی دیگر، حفاظت از جنگل‌ها، حیات وحش و جلوگیری از قاچاق چوب، شکار و صید بی رویه به عنوان بخشی از مقوله حفاظت از منابع طبیعی، و در نهایت حفظ محیط زیست تلقی می‌شود. بسیاری از حیوانات، به دلیل شکار غیرقانونی در معرض خطر قرار دارند.

در گزارش‌های این هفته، با تلاش محیط بانان و جنگل بانان، بیش از ۲۳ شکارچی و صیاد غیرمجاز و متخلف محیط زیستی در شهرستان‌های جاسک، درمیان، اردبیل، عشق آباد، ماهنشان، سبزکوه، خرم آباد، شاهوار و کرمانشاه و پارک ملی لار بازداشت و به مراجع قضایی معرفی شدند. از سوی دیگر، دستکم ۶ تن چوب و ذغال قاچاق در شهرستان‌های دامغان، دزفول، سمیرم، اردبیل، کجور و عباس آباد ضبط و در این راستا ۷ قاچاقچی چوب بازداشت شدند.

در هفته ای که گذشت، پایگاه حفاظت منابع آبزیان عامری اعلام کرد که با تداوم عملیات‌های مقابله با صید غیرمجاز در تنگستان ادوات صید ترال توسط پایگاه عامری کشف و توقیف شد.

همچنین، علیرضا رهایی، مدیرکل منابع طبیعی استان سمنان از کشف بیش از یک تن چوب تاغ قاچاق در محور سمنان به دامغان خبر داد و گفت: متهمان دستگیر و تحویل مراجع قضایی شدند.

از سوی دیگر، علی‌اصغر زارعی، رئیس شیلات شهرستان جاسک گفت: ماموران گشت دریایی پایگاه حفاظت منابع آبزی شهرستان جاسک یک فروند قایق فاقد هویت هنگام صید غیرمجاز ترال در آب‌های این شهرستان جاسک توقیف کردند. از این شناور یک دستگاه تور ترال، یک جفت تخته ترال، ۱۰۰ متر طناب ترال‌کشی و حدود ۲۰ کیلوگرم ماهی مخلوط کشف و ضبط شد. در این رابطه سه تن دستگیر شدند.

علاوه بر این، محسن پورداودی، رئیس اداره منابع طبیعی و آبخیزداری بخش کجور اعلام کرد: در پی اقدامات اطلاعاتی، گشت و کنترل شبانه نیروهای یگان حفاظت منابع طبیعی، شب گذشته مخفیگاه قاچاقچیان چوب در روستای کُدیر شناسایی و در بازرسی از محل، مقادیری چوب‌آلات جنگلی قاچاق کشف و ضبط شد.

همچنین، عباس زارع، رئیس اداره یگان حفاظت محیط زیست مازندران از تشدید گشت‌های حفاظتی در مناطق تحت مدیریت استان خبر داد و گفت: در تازه‌ترین عملیات‌های یگان حفاظت، ۱۰ قبضه سلاح شکاری کشف شد.

در گزارشی دیگر، کامیار مرزبانی، مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری گیلان از کشف ۸۰۰ اصله چوب‌آلات قاچاق در سه مرحله عملیات در شهرستان تالش خبر داد و گفت: ارزش محموله‌های مکشوفه ۴۰ میلیارد ریال برآورد شده است.

علاوه بر این، صابر مفاخری، رئیس اداره منابع طبیعی و آبخیزداری کامیاران از کشف ۵۰۰ کیلوگرم چوب حاصل از قطع غیرمجاز درختان بید در روستای اعظم‌آباد خبر داد وگفت: پرونده این تخلف برای رسیدگی قضایی درحال پیگیری است.

همچنین، کیومرث سفیدی، مدیرکل حفاظت محیط زیست استان اردبیل گفت: سه شکارچی غیرمجاز و متخلف که در بخش هیر اقدام به شکار کرده و دستگیر شده بودند، به پرداخت ۸۷۰ میلیون ریال جزای نقدی در حق دولت محکوم شدند.

از سوی دیگر، الهیار دولتخواه، رئیس اداره حفاظت محیط زیست شهرستان کاشان از شناسایی و انهدام یک باند قاچاق پرندگان و کشف ۲۳ قطعه قمری زنده در این شهرستان خبر داد.

حق تنفس و هوای پاک

براساس گزارش‌ها، سالانه تعداد پرشماری از شهروندان بر اثر آلودگی هوا جان خود را از دست می‌دهند. این مشکل علتی جز سو مدیریت و عدم توجه به کنوانسیون‌ها و قراردادهای بین‌المللی در این زمینه ندارد.

طی هفته ای که گذشت شاخص کیفی هوا در شهرهای اصفهان ۱۷۲، مشهد ۱۶۹، کرج ۱۶۴، ایرانشهر ۱۶۴، کرمانشاه ۱۵۶، اندیشمک ۱۲۶، شوش ۱۲۴، هندیجان ۱۰۹، دزفول ۱۰۶، آبادان ۱۰۶، قم ۲۱۷، شوشتر ۱۰۳ و سپاهان شهر ۸۹ ناسالم برای گروه‌های حساس، ناسالم برای تمام گروه‌ها، بسیار ناسالم و یا خطرناک اعلام شد.

در هفته‌ای که گذشت، کارگروه شرایط اضطرار پدیده گرد و غبار استان مرکزی در پی افزایش شاخص‌های آلودگی هوا، نشست برگزار و اطلاعیه صادر کرد.

شاخص کیفی هوا از صفر تا ۵۰ هوای پاک، ۵۱ تا ۱۰۰ هوای سالم، ۱۰۱ تا ۱۵۰ ناسالم برای گروه‌های حساس، ۱۵۱ تا ۲۰۰ ناسالم برای عموم، ۲۰۱ تا ۳۰۰ بسیار ناسالم و ۳۰۱ تا ۵۰۰ خطرناک است.

شاخص کیفی هوا ( Air Quality Index ) معیاری است که غلظت ترکیبات مختلف آلاینده موجود در هوا نظیر مونوکسید کربن، دی اکسید گوگرد، ترکیبات نیتروژن دار، اوزون و ذرات معلق ( ذرات کوچک‌تر از ۱۰ میکرومتر و ذرات کوچک‌تر از ۲.۵ میکرومتر) را که دارای حدود مجاز متفاوت با واحدهای مختلف است به یک عدد بدون واحد تبدیل می‌کند و وضعیت آلودگی هوا را نمایش می‌دهد.

فقدان مدیریت بارش های حداقلی؛ خشکسالی و از بین رفتن منابع آبی

خشک‌سالی می‌تواند باعث عدم توازن در میزان آب و در نتیجه آن کمبود آب، نابودی گیاهان، کاهش عمق آب‌های سطحی و خاک مرطوب شود. این اتفاق زمانی رخ می‌دهد که تبخیر سطحی و تبخیر آب از گیاهان از حد معمول در مدت معین بیشتر شود. عدم مدیریت صحیح منابع آبی در کشور، اثرات جبران ناپذیر این مهم را عمیقتر میکند.

عصر ایران بر اساس آخرین آمارها از شرکت مدیریت منابع آب ایران گزارشی را منتشر کرد، وضعیت منابع آبی کشور نشان می‌دهد که در چند سد مهم، میزان پرشدگی به کمتر از ۱۰ درصد رسیده است. بر این اساس، سدهای لار، دوستی، پانزده خرداد، بارزو و ساوه در شرایط بسیار کم‌آبی قرار دارند و با بحران جدی کاهش ذخایر آبی مواجه هستند.

در هفته‌ای که گذشت، خبرگزاری رکنا در گزارشی اعلام کرد که دریای خزر که هویت تاریخی، اقتصادی و زیست‌محیطی پنج کشور ساحلی را به هم پیوند زده است، اکنون با شتابی نگران‌کننده به سمت یک نقطه بی‌بازگشت حرکت می‌کند. تحلیل داده‌های ماهواره‌ای و پایش‌های زمینی نشان می‌دهد که از اواسط دهه ۱۹۹۰ میلادی تاکنون، این دریاچه عظیم بیش از ۲۴ هزار کیلومتر مربع از وسعت خود را از دست داده و تراز آب آن حدود دو متر افت کرده است. این وضعیت دیگر یک نوسان طبیعی نیست، بلکه یک بحران انسان‌ساخت است که موجودیت کل منطقه را تهدید می‌کند.

همچنین خبرگزاری انتخاب نیز در گزارشی از خشک شدن تدریجی تالاب انزلی خبر داد و رسوب، فاضلاب انسانی و صنعتی، سنبل آبی، تغییر کاربری در بالادست و کاهش تراز آب دریای خزر را از اصلی‌ترین عوامل آن دانست.

از سوی دیگر، مهدی اسماعیلی بیدهندی، عضو هیئت علمی دانشکده محیط‌زیست دانشگاه تهران گفت: اگر تغییرات اقلیمی با همین روند ادامه یابد و اتفاق مستقیمی در این حوزه رخ ندهد و از سوی دیگر مصرف آب در تهران هم تغییر نکند فکر می‌کنم تا ۵ سال آینده به بحران دائمی و غیرقابل بازگشت برسیم. به نحوی که بسیاری از فضاهای سبز شهری را نتوانیم آبیاری کنیم و قطعی آب منازل تبدیل به روتینِ زندگیِ تهرانی‌ها در بخش عمده‌ای از سال شود.

بحران فرونشست زمین در ایران

یکی از مسائلی که در اثر برداشت بی‌رویهٔ آب زیرزمینی رخ می‌دهد، فرونشست زمین است. امری که به گفته برخی از کارشناسان، عدم مدیریت آب های سطحی موجود توسط مسئولان متولی و نهایتا اقدام به برداشت بیش از حد از آب‌های زیرزمینی، رشد به سزایی به آن می بخشد. نشست زمین باعث ایجاد شکاف‌های عمیق در سطح زمین، کج شدن لوله‌های چاه، خرابی ساختمان‌ها و نهایتا ایجاد تلفات جبران ناپذیر برای انسان ها و دیگر موجودات زنده می شود.

در هفته ای که گذشت، وحید واسطه، معاون حفاظت و بهره‌برداری شرکت آب منطقه‌ای خراسان‌شمالی گفت: ۷۲ حلقه چاه غیرمجاز برداشت آب زیرزمینی در سه ماه نخست سال جاری در استان مسدود شد که با اجرای این اقدام سالانه یک میلیون و ۲۲۱ هزار مترمکعب در مصرف منابع آب صرفه‌جویی می‌شود.

همچنین، جواد منصوری، معاون حفاظت و بهره برداری آب منطقه‌ای یزد در راستای صیانت از حقوق عمومی و منابع آب زیرزمینی، از عملیات شناسایی و پلمب شش حلقه چاه غیرمجاز در مهریز خبر داد و با اشاره به حمایت دستگاه قضایی از این اقدامات، بر تداوم برخورد با متخلفان تأکید کرد.

آتش سوزی منابع طبیعی

به طور کلی جنگل‌ها در نتیجه عمل کربن گیری مرتباً گاز کربنیک هوا را که در اثر تنفس موجودات زنده و فعل و انفعالات شیمیایی و آلودگی های محیط زیست وارد هوا می‌شود جذب کرده و گاز اکسیژن را پس می‌دهد. از این رو باید مورد توجه ویژه ای قرار گیرند.

در هفته‌ای که گذشت، فتح الله بوعلی، مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری خوزستان از مهار کامل آتش‌سوزی در اراضی جنگلی و مرتعی سه منطقه شهرستان مسجدسلیمان خبر داد. وی ادامه داد: بخشداری و فرماندهی یگان حفاظت استان و تیم‌های عملیاتی متشکل از نیروهای یگان حفاظت منابع طبیعی و اهالی دلسوز محلی عملیات مهار آتش انجام شد.

همچنین، مصطفی هادی‌پور، سرپرست پایگاه میراث جهانی چهلستون از مهار یک مورد حریق جزئی در بخش فضای سبز این باغ‌موزه تاریخی خبر داد و گفت: این حادثه عصر امروز بر اثر گرمای شدید هوا رخ داد. یگان حفاظت میراث‌فرهنگی و پرسنل مجموعه بلافاصله در محل حاضر شدند و آتش را در مدت کوتاهی مهار کردند.

از سوی دیگر، فرماندار سنندج از مهار کامل آتش‌سوزی دامنه کوه آبیدر در کوتاه‌ترین زمان ممکن خبر داد و گفت با آمادگی قبلی دستگاه‌های اجرایی، هماهنگی ستاد مدیریت بحران و حضور به‌موقع نیروهای عملیاتی، حریق گسترده در کمتر از یک ساعت کنترل و خاموش شد.

علاوه بر این، ابراهیم پیرزادیان جانشین فرمانده یگان حفاظت سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور اظهار کرد: در نیمه اول سال بیشتر آتش‌سوزی‌های رخ داده در منابع طبیعی مربوط به ۱۱ استان زاگرسی است و حدود ۹۰ درصد از این آتش‌سوزی‌ها غیرعمدی است ولی در حریق رخ داده در منطقه کوهمره سرخی و باباکوهی استان فارس پنج نفر که اقدام به ایجاد حریق کرده بودند، دستگیر شدند.

در همین راستا، کامران میرحاجی، دادستان عمومی و انقلاب مرکز استان فارس با اعلام این خبر اظهار کرد: پس از انتشار فیلم این اقدام مجرمانه در فضای مجازی و صدور دستور قضایی، موضوع به‌صورت ویژه در دستور کار مراجع انتظامی و امنیتی قرار گرفت و با اقدامات فنی و اطلاعاتی، متهم در کوتاه‌ترین زمان ممکن شناسایی، دستگیر و با صدور قرار تأمین روانه زندان شد.

همچنین، فرماندار باشت اعلام کرد آتش‌سوزی منطقه رود رونه از روز شنبه ۱۳ تیر آغاز شد و روز ۱۴‌ تیرماه به طور کامل مهار شد‌ اما به علت وجود علف های خشک و وزش باد شدید آتش عصر روز ۱۵ تیرماه شعله ور شد. هم‌اکنون با کمک نیروهای مردمی و امدادی آتش مهار شد.

افزون بر این، کیومرث جاودان، رئیس اداره منابع طبیعی و آبخیزداری قصرشیرین با اعلام این خبر گفت: این آتش سوزی از بعدازظهر دیروز گذشته از خاک عراق آغاز شد و به دلیل وزش باد به مراتع نوار مرزی آق‌داغ در شهرستان قصرشیرین سرایت کرد. برآورد‌های اولیه نشان می‌دهد بیش از ۱۲ هکتار از مراتع فقیر این منطقه در آتش سوخته است، اما با حضور به‌موقع نیرو‌های یگان حفاظت منابع طبیعی، اعضای ستاد مدیریت بحران، نیرو‌های ارتش و گروه مردمی یاوران زاگرس، از گسترش حریق به دیگر عرصه‌های طبیعی جلوگیری شد.

از سوی دیگر، فتح الله بوعلی، مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری خوزستان گفت: آتش‌سوزی در عرصه‌های منابع طبیعی ۲ شهرستان باغملک و دشت آزادگان رخ داد که پس از ساعت‌ها عملیات نفس‌گیر اطفا، آتش‌سوزی در این مناطق مهار شد.

در این رابطه همچنین، علیرضا ابوالحسنی، مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری استان کرمان گفت: آتش در یک و نیم هکتار از اراضی حفاظت‌شده کوه‌شیر بخش دهبکری از توابع شهرستان بم با تلاش نیروهای امدادی و مردمی کنترل و مهار شد.

همچنین، وحید محمدی، مسئول منطقه حفاظت‌شده بیستون، اعلام کرد که آتش‌سوزی در محدوده چروبر با سرعت زیادی در حال گسترش بود، اما حضور به‌موقع نیرو‌های محیط‌بان و تلاش بی‌وقفه آنان باعث شد شعله‌ها قبل از رسیدن به پوشش‌های جنگلی و نقاط حساس منطقه مهار شود.

از سوی دیگر، سعید جمشیدی، رئیس اداره منابع طبیعی و آبخیزداری شهرستان سپیدان گفت:عامل حریق در مراتع روستای «آبنو» از توابع شهرستان سپیدان شناسایی و دستگیر شد.

علاوه بر این، رئیس اداره حفاظت محیط زیست شهرستان سقز اعلام داشت که نخستین آتش‌سوزی سال جاری در منطقه حفاظت‌شده عبدالرزاق سقز، با تلاش و حضور به‌موقع نیروهای یگان حفاظت اداره حفاظت محیط زیست شهرستان سقز، محیط‌بانان پاسگاه محیط‌بانی زیویه و همکاری اهالی منطقه مهار شد.

افزون بر این، جمیل حمیدی، رئیس اداره حفاظت محیط زیست دهگلان از مهار آتش‌سوزی در مراتع کوه سرمه‌لی این شهرستان خبر داد و گفت: در این حادثه چهار هکتار از پوشش گیاهی منطقه طعمه حریق شد.

در گزارشی دیگر، علی صادقی، فرمانده یگان حفاظت اداره‌کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان اصفهان از اجرای طرح «هر دهیاری یک جنگلبان» در این استان با هدف صیانت از جنگل‌ها و عرصه‌های طبیعی خبرداد.

از سوی دیگر، خبرگزاری مهر در گزارشی اعلام کرد که آتش‌سوزی در منطقه جنگلی «هشت‌بهشت» شهر سهند با اقدام به‌موقع نیروهای آتش‌نشانی مهار و از گسترش آن جلوگیری شد.

بحران آلاینده های محیط زیستی

در هفته‌ای که سپری شد، آوات بازیار، با انتقاد از دفن ناقص و غیراصولی زباله شهری بوکان در سایت «شیخ‌لر» افزود: این سایت که در ابتدای مسیر جاده بوکان – مهاباد قرار دارد، در چند دهه اخیر به مکانی برای انباشت غیراصولی زباله شهری تبدیل شده و فاقد استاندارهای لازم و مجوزهای محیط زیست است. وی اظهار کرد: با تعیین سایت جدیدی برای انباشت و تفکیک زباله، سایت «شیخ‌لر» باید تا پایان شهریور امسال تعطیل و زباله های شهری به سایت جدید منتقل شود.

همچنین خبرگزاری رکنا در گزارشی اعلام کرد که محل دپوی زباله تالش به صحنه آشکاری از تخریب محیط و نبود استانداردهای بهداشتی تبدیل شده است. در این محدوده، گاوها میان انبوه زباله ها، از جمله پسماندهای بیمارستانی، می چرند و تغذیه می کنند؛ وضعیتی که پیامد آن ورود آلودگی های عفونی و شیمیایی به دام، خاک و سفره غذایی مردم است. این تصویر تنها نشانه بی نظمی نیست، بلکه گواه یک بحران جدی در مدیریت پسماند و تهدیدی مستقیم علیه سلامت عمومی و محیط زیست منطقه است.

علاوه بر این، خبرگزاری ایرنا نیز در گزارش دیگری اعلام کرد که معضلات مدیریت پسماند، رهاسازی زباله، انباشت نخاله‌های ساختمانی و جاری شدن فاضلاب، سیمای شهری خاش را تحت‌الشعاع قرار داده؛ چالش‌هایی که به اعتقاد کارشناسان، عبور از آن‌ها نیازمند هم‌افزایی مدیریت شهری، دستگاه‌های اجرایی و مشارکت مسوولانه شهروندان است.