خبرگزاری هرانا – حق بر محیط زیست و مبانی فلسفی آن، از قواعد حقوق بشر و حقوق طبیعی نشأت گرفته شده است. ابتدایی ترین حق طبیعی انسان در این کره خاکی، «حق حیات» است. اما طی دهه های اخیر به دلیل استفاده بی رویه از منابع طبیعی، عدم نظارت و توجه به مباحث زیست محیطی و الگوهای صحیح، محیط زیست طبیعی به شدت دچار صدماتی شده است. گزارش پیش رو حاصل ثبت ۶۴ واقعه محیط زیستی ایران است که در هفته اخیر منتشر و به هدف آگاه سازی گردآوری شده است.

به گزارش خبرگزاری هرانا، ارگان خبری مجموعه فعالان حقوق بشر در ایران، در هفته‌‌ای که گذشت، بیش از ۴۲ شکارچی و صیاد غیرمجاز و قاچاقچی چوب بازداشت و به مراجع قضایی معرفی شدند. افزون بر این، بر اساس گزارشات منتشر شده، بیش از ۲۱ تن چوب قاچاق کشف و ضبط شد. از سوی دیگر، شاخص کیفی هوا دستکم در ۱۸ شهر ناسالم و خطرناک اعلام شد. از دیگر اخبار مرتبط با محیط زیست میتوان به آتش سوزی منابع طبیعی کشور، بحران خشکسالی، پسماندها و آلاینده‌ها در مناطق مختلف اشاره کرد؛ در گزارش پیش رو به برخی از آنها پرداخته شده است.

آسیب رسانی به جنبه های مختلف محیط زیست در ایران کماکان ادامه دارد. از طرفی شهروندانی وجود دارند که به دلیل عدم آموزش یا نیازهای مالی دست به تخریب و آسیب رسانی به محیط زیست می زنند و از سوی دیگر نهادهای متولی در تلاش هستند تا از حجم این آسیب ها بکاهند، هر چند این تلاش ها قابل تقدیر است اما به نظر نمی آید میزان آن با شرایط محیط زیستی ایران تطبیق داشته باشد.

حیات وحش

حیات‌ وحش به کلیه جانداران از قبیل پستانداران، پرندگان، خزندگان و دوزیستان و تمام گیاهانی گفته می‌شود که به صورت وحشی و طبیعی بدون دخالت یا کمک انسان بر روی کره زمین زندگی کرده و آب و خوراک خود را خود تأمین می‌کند. اما دخالت و تصرف انسان در زیستگاه های طبیعی و مصرف بی‌رویه منابع طبیعی بسیاری از گونه های حیاط وحش را در معرض انقراض قرار داده است.

به گزارش ایرنا، در هفته گذشته، جسد یک خرس قهوه‌ای نر و بالغ در ارتفاعات روستای چهارباغ گرگان پیدا شد. بررسی‌های اولیه نشان می‌دهد که این دچار شکستگی در دندان‌هایش بوده و بالایی داشته است. کارشناسان محیط زیست در حال بررسی علت مرگ این حیوان هستند.

به گزارش شرق، «رویا»، درنای سیبری که پنج سال پیش از بلژیک به ایران آمده بود، علیرغم انجام اقدامات تخصصی دامپزشکی، پس از ابتلا به عفونت شدید ریوی تلف شد. براساس این گزارش؛ این پرنده جفتی برای «امید»، آخرین درنای سیبری مهاجر به ایران بود. درناهای امید و رویا روز ۱۴ اسفند ماه پس از ۳۴ روز اقامت به صورت مشترک، تالاب بین المللی فریدونکنار را به سمت سیبری ترک کردند اما درنای بلژیکی مسیر را ادامه نداده و در منطقه‌ای در عباس آباد تنکابن در مازندران فرود آمد.

در خبری دیگر، رئیس اداره حفاظت محیط زیست شهرستان سروستان از رهاسازی یک قطعه جوجه فلامینگو در تالاب مهارلو خبر داد. منصور شیروانی در ادامه گفت: این جوجه فلامینگو روز ۲۱ تیرماه سال جاری پس از تحویل به اداره حفاظت محیط زیست شهرستان فسا، برای بازگشت به زیستگاه طبیعی به تالاب مهارلو انتقال یافت. کارشناسان محیط زیست پیش از رهاسازی، وضعیت جسمانی پرنده را بررسی کردند و پس از تأیید سلامت کامل، عملیات رهاسازی در بخش مناسبی از تالاب مهارلو انجام شد.

به گزارش ایرنا، دادستان عمومی و انقلاب شهرستان بابلسر از پلمب باغ‌وحش این شهر به دلیل رفع نشدن نواقص اساسی در زمینه نگهداری گونه‌های جانوری، رعایت استانداردهای زیست‌محیطی و تأمین ایمنی خبر داد. باغ‌وحش بابلسر به عنوان تنها باغ‌وحش استان مازندران شناخته می‌شد.

بازداشت و محکومیت متخلفان محیط زیستی

حق تنفس و هوای پاک

براساس گزارش‌ها، سالانه تعداد پرشماری از شهروندان بر اثر آلودگی هوا جان خود را از دست می‌دهند. این مشکل علتی جز سو مدیریت و عدم توجه به کنوانسیون‌ها و قراردادهای بین‌المللی در این زمینه ندارد.

طی هفته ای که گذشت شاخص کیفی هوا در شهرهای زابل ۵۰۰، اصفهان ۱۶۹، اهواز ۵۰۰، یاسوج ۲۷۱، ایلام ۲۱۷، ایرانشهر ۳۶۰، خاتون‌آباد ۲۱۵، مشهد ۱۵۳، اندیمشک ۱۴۲، شوش ۱۰۷، گتوند ۱۲۴، شوشتر ۱۲۴، هندیجان ۱۰۷، بهبهان ۱۰۵، قم ۱۸۱، قهجاورستان ۱۸۳، شاهین‌شهر ۱۲۴ و سرایان ۱۶۰ ناسالم برای گروه‌های حساس، ناسالم برای تمام گروه‌ها، بسیار ناسالم و یا خطرناک اعلام شد.

به گزارش ایرنا، رئیس دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی زابل گفت: از ابتدای سالجاری تاکنون یک‌هزار و ۶۶۵ نفر به دنبال وقوع طوفان‌های گرد و خاک در منطقه سیستان به مراکز درمانی مراجعه کرده‌اند که از این تعداد ۱۶۲ نفر بستری و هزار و ۵۰۳ نفر به صورت سرپایی درمان شده‌اند.

به گزارش ایلنا، عضو کمیسیون بهداشت و درمان مجلس به عنوان نماینده مردم اراک ضمن اشاره به موضوع مازوت‌سوزی اظهار داشت: مازوت‌سوزی نیروگاه‌ها یکی از عوامل اصلی آلایندگی هوا است. به ویژه در نیروگاه‌هایی مانند نیروگاه حرارتی شازند، استفاده از سوخت مازوت در کنار خشکی خاک و نبود پوشش گیاهی متناسب، شرایط را به سمت وضعیت اضطرار آلودگی هوا در شهرستان‌هایی مانند اراک و شازند سوق داده است.

وی در ادامه به موضوع ریزگردها و تأثیرات آنها بر تشدید آلودگی هوا اشاره کرده و در این خصوص گفت: ریزگردها یکی دیگر از مهمترین و اصلی‌ترین منابع آلایندگی هوا در کشور هستند. ریزگردهای اطراف استان قم و کویر میقان اراک در استان مرکزی و همچنین سایر مناطق نه تنها استان‌های خود را درگیر کرده‌اند، بلکه استان‌های دیگر را نیز تحث تأثیر قرار داده‌اند.با ابراز ناخرسندی از وضعیت آلودگی هوا به موضوع ریزگردها و تأثیرات آنها بر تشدید آلودگی هوا اشاره کرده و در این خصوص گفت: ریزگردها یکی دیگر از مهمترین و اصلی‌ترین منابع آلایندگی هوا در کشور هستند. ریزگردهای اطراف استان قم و کویر میقان اراک در استان مرکزی و همچنین سایر مناطق نه تنها استان‌های خود را درگیر کرده‌اند، بلکه استان‌های دیگر را نیز تحث تأثیر قرار داده‌اند.

شاخص کیفی هوا از صفر تا ۵۰ هوای پاک، ۵۱ تا ۱۰۰ هوای سالم، ۱۰۱ تا ۱۵۰ ناسالم برای گروه‌های حساس، ۱۵۱ تا ۲۰۰ ناسالم برای عموم، ۲۰۱ تا ۳۰۰ بسیار ناسالم و ۳۰۱ تا ۵۰۰ خطرناک است.

شاخص کیفی هوا ( Air Quality Index ) معیاری است که غلظت ترکیبات مختلف آلاینده موجود در هوا نظیر مونوکسید کربن، دی اکسید گوگرد، ترکیبات نیتروژن دار، اوزون و ذرات معلق ( ذرات کوچک‌تر از ۱۰ میکرومتر و ذرات کوچک‌تر از ۲.۵ میکرومتر) را که دارای حدود مجاز متفاوت با واحدهای مختلف است به یک عدد بدون واحد تبدیل می‌کند و وضعیت آلودگی هوا را نمایش می‌دهد.

فقدان مدیریت بارش های حداقلی؛ خشکسالی و از بین رفتن منابع آبی

خشک‌سالی می‌تواند باعث عدم توازن در میزان آب و در نتیجه آن کمبود آب، نابودی گیاهان، کاهش عمق آب‌های سطحی و خاک مرطوب شود. این اتفاق زمانی رخ می‌دهد که تبخیر سطحی و تبخیر آب از گیاهان از حد معمول در مدت معین بیشتر شود. عدم مدیریت صحیح منابع آبی در کشور، اثرات جبران ناپذیر این مهم را عمیقتر میکند.

به گزارش رکنا، استان تهران بحرانی‌ترین وضعیت را در میان استان های کشور از لحاظ بارندگی دارد. براین اساس، از ابتدای سال آبی تاکنون تنها ۱۵۹.۴ میلی متر بارندگی در استان تهران ثبت شده که نسبت به متوسط بلندمدت، ۱۰۴.۹ میلی متر معادل ۳۹.۷٪ کاهش نشان می‌دهد. پس از تهران، استان های قم و سمنان به ترتیب با کاهش ۳۴.۳ و ۳۲.۶ درصدی در بارش‌ها، خشک‌ترین استان های کشور محسوب می‌شوند.

همچنین، مدیرعامل آبفای استان اصفهان اعلام کرد که شبکه تأمین آب شرب این استان هم اکنون با کمبود ۳ هزار لیتر در ثانیه مواجه است. ناصر اکبری با تأکید بر این‌که بارندگی‌های اخیر به معنای پایان تنش آبی نیست، اظهار داشت: از ابتدای سال آبی جاری تا ۱۱ تیرماه، میزان بارندگی استان اصفهان به ۱۳۹.۷ میلی‌متر رسیده که در مقایسه با میانگین بلندمدت که ۱۶۵.۲ میلی‌متر است، کاهش ۱۵.۴ درصدی را نشان می‌دهد. اگرچه میزان ورودی آب به مخزن سد نسبت به سال گذشته افزایش یافته، اما همچنان در حدود ۱۷٪ کمتر از میانگین بلندمدت است. وی افزود: در حال حاضر تنها ۴۷٪ ظرفیت مخزن سد زاینده‌رود پر است،که این میزان ۳۷٪ کم‌تر از میانگین بلندمدت است.

به گزارش ایرنا، مدیر عامل شرکت آب منطقه‌ای خراسان رضوی اظهار داشت: حجم آب موجود در سدهای این استان اکنون ۱۳۸ میلیون متر مکعب است که این رقم تنها ۹٪ از حجم ذخیره سدهای خراسان رضوی را در بر می‌گیرد. محمدعلی نعمتی نژاد همچنین افزود: «کسری مخزن دراز مدت آب‌های زیرزمینی در استان حدود هزار میلیون متر مکعب است، همچنین از لحاظ منابع سطحی نیز در وضعیت نامناسبی قرار داریم.»

افزون بر این، سرپرست اداره پایش و امور آزمایشگاه‌های اداره کل حفاظت محیط زیست اصفهان گفت: این استان دارای حدود ۲ میلیون و ۷۴۰ هزارهکتار مناطق غبارخیز است. به گفته منصوره اسماعیل زاده امیری، توفان‌های گرد و غبار به عنوان یکی از مهم‌ترین مخاطرات زیست‌محیطی در مناطق خشک و نیمه‌خشک، طی سال‌های اخیر به دلیل تشدید تغییرات اقلیمی، کاهش منابع آبی، خشکسالی‌های متوالی، تخریب پوشش گیاهی و افزایش کانون‌های فرسایش بادی، به یکی از چالش‌های جدی زیست‌محیطی در کشور تبدیل شده‌اند.

از سوی دیگر،مدیرکل هواشناسی چهارمحال و بختیاری با اشاره به تداوم خشکسالی در این استان گفت: تا پایان خردادماه امسال، ۹۰٪ مساحت استان با پدیده خشکسالی مواجه است. معصومه نوروزی همچنین اظهار داشت: از این میزان، ۲۸٪ خشکسالی بسیار شدید، ۳۸٪ خشکسالی شدید، ۱۲٪ خشکسالی متوسط، ۱۰.۶٪ خشکسالی خفیف و ۱۰٪ خشکسالی نرمال است.

آتش سوزی منابع طبیعی

به طور کلی جنگل‌ها در نتیجه عمل کربن گیری مرتباً گاز کربنیک هوا را که در اثر تنفس موجودات زنده و فعل و انفعالات شیمیایی و آلودگی های محیط زیست وارد هوا می‌شود جذب کرده و گاز اکسیژن را پس می‌دهد. از این رو باید مورد توجه ویژه ای قرار گیرند.

به گزارش مهر، در هفته‌ای که گذشت، منطقه «گازه دیمان» هزارمسجد، واقع در استان خراسان رضوی دچار آتش‌سوزی شد و نیروهای داوطلب و بومی برای مشارکت در عملیات مهار حریق و پشتیبانی از نیروهای امدادی، راهی این منطقه شدند. این حریق با حضور ۲۰ نفر از نیروهای عملیاتی و داوطلب در منطقه با تلاشی پنج ساعته مهار شد.

همچنین، سخنگوی سازمان آتش‌نشانی اعلام کرد که حدود یک هکتار از محدوده فضای سبز و علوفه‌های خشک جنگلی ارتفاعات اوین دچار آتش سوزی شد.

علاوه بر این، رئیس اداره منابع طبیعی و آبخیزداری شهرستان نهاوند از مهار دو مورد حریق در عرصه‌های طبیعی این شهرستان خبر داد و اظهار کرد: در پی دریافت گزارش‌های مردمی مبنی بر وقوع آتش‌سوزی در دو نقطه از شهرستان، نیروهای یگان حفاظت اداره منابع طبیعی بلافاصله به محل‌های اعلام‌شده اعزام شدند. به گفته احمد سلگی، نیروهای یگان حفاظت با همکاری دهیاران روستاهای مهین‌آباد، محمدآباد، اسدآباد و توانه، ضمن پاکسازی اطراف کانون‌های حریق و ایجاد خطوط ایمن، از سرایت آتش به اراضی ملی، مراتع و پوشش‌های گیاهی جلوگیری کرده و موفق به مهار آتش شدند.

به گزارش ایرنا، بخشی از جنگل‌های منطقه ارمند در شهرستان خانمیرزا، روز یکشنبه ۲۱ تیرماه دچار حریق شد. به گفته جانشین فرمانده یگان حفاظت اداره‌کل منابع طبیعی چهارمحال و بختیاری، این آتش سوزی بر اثر سرایت زبانه‌های آتش از محل دفن زباله منطقه ارمند که به‌صورت غیراصولی و غیربهداشتی انجام شده بود، به وقوع پیوسته است. ایمان اسکندری‌نژاد افزود: تمامی نیروهای یگان حفاظت منابع طبیعی شهرستان‌های لردگان و خانمیرزا به همراه نیروهای محلی جهت مهار آتش به این منطقه اعزام شدند. حریق سرانجام پس از ۱۲ ساعت تلاش مهار شد.

از سوی دیگر، فرماندار شهرستان دره‌شهر با اشاره به وقوع آتش‌سوزی در محدوده پشته یوژاندر منطقه کبیرکوه، اظهار داشت: پس از اعلام این حادثه، تیم‌های اطفای حریق اداره منابع طبیعی، اداره حفاظت محیط‌زیست و نیروهای مردمی به محل اعزام شدند.

افزون بر این، در هفته گذشته، ۲۵ هکتار از نهالستان ۷۵۰ هکتاری اطراف شهر اهواز در آتش سوخت. رییس سازمان آتش نشانی و خدمات ایمنی شهرداری اهواز در این خصوص گفت: نیروهای امدادی پس از پنج ساعت موفق به مهار حریق شدند و از گسترش آتش به سایر بخش‌های این نهالستان جلوگیری کردند.

به گزارش مهر، رئیس اداره منابع طبیعی و آبخیزداری بوکان از وقوع آتش‌سوزی گسترده در مراتع روستاهای تبت و قاتانقور این شهرستان خبر داد و گفت: این آتش‌سوزی پس از پنج ساعت تلاش ماموران یگان حفاظت این اداره، جوامع محلی و اعضای انجمن های دوستدار طبیعت، مهار شد. به گفته محمد امین‌پور، این حریق منجر به سوختن بیش از ۱۶ هکتار از مراتع این دو روستا شد.

در خبر دیگری، سرجنگلبان میانکوه شهرستان اردل از وقوع آتش سوزی در منطقه بنه‌وار، در محدوده مرتع ماهجوم هلیساد از توابع این شهرستان خبر داد. محمد صفری در این رابطه گفت: این حادثه حوالی ساعت ۱۳ روز دوشنبه ۲۲ تیرماه رخ داد و در این حریق، حدود ۲۰ هکتار از اراضی مستثنیات و دو هکتار از اراضی ملی دچار آتش‌سوزی شد. همچنین ۱۰ خرمن گندم از مزارع گندمی که هنوز برداشت نشده بودند، طعمه حریق شد. این آتش سوزی با حضور نیروهای محلی به طور کامل خاموش شد.

به گزارش مهر، مدیرکل مدیریت بحران استان اصفهان اعلام کرد که از ابتدای سال جاری تاکنون ۱۰ مورد آتش‌سوزی در مراتع و عرصه‌های طبیعی این استان به وقوع پیوسته که در نتیجه آن ۱۱ هکتار از مراتع دچار آسیب شده است. به گفته منصور شیشه فروش، رها کردن ته‌سیگار و کبریت، بطری‌های آب معدنی، اشیای براق و صیقلی، قوطی‌های کنسرو و کمپوت در اراضی و حاشیه راه‌ها، همچنین سوزاندن بقایای گیاهی در مزارع و باغات و ضایعات پوشش‌های گیاهی در شهرها و روستاها از جمله مهم‌ترین عوامل انسانی در بروز حریق است.

همچنین، روز چهارشنبه، رئیس اداره حفاظت محیط زیست سملقان از اعزام محیط‌بانان منطقه حفاظت‌شده قرخود به پارک ملی گلستان برای مشارکت در عملیات مهار آتش‌سوزی خبر داد.

به گزارش صدا و سیما، سازمان آتش‌نشانی و خدمات ایمنی شهرداری شیراز از وقوع حریق در ارتفاعات منطقه قناعت‌پیشه این شهرستان در تاریخ ۲۲ تیرماه خبر داد. در پی این آتش سوزی، آتش‌نشانان به‌منظور مهار آتش و جلوگیری از گسترش آن به مناطق مجاور، به محل مذکور اعزام شدند.

بحران آلاینده های محیط زیستی

به گزارش ایرنا، دریای خزر طی سال‌های گذشته، به دلیلی آلودگی های محیط زیستی مختلفی از جمله ورود فاضلاب و شیرآبه محل‌های دفن زباله در شهرهای حاشیه آن و آلودگی نفتی، دچار معضلات زیست محیطی فراوانی شده که علاوه‌بر اکوسیستم این دریاچه، سلامت انسان‌ها را نیز به خطر انداخته است. براثر آلودگی‌های وارد شده به دریای خزر میزان قابل توجهی از جمعیت آبزیان کاهش پیدا کرده است. از سوی دیگر آبزیانی که در معرض این آلودگی‌ها قرار دارند وارد زنجیره غذایی انسان‌ها می‌شوند. آلودگی میکروبی شناگاه‌های دریای خزر نیز از دیگر پیامدهای زیست محیطی در سواحل این دریاچه به شمار می‌رود.

همچنین، رئیس سازمان حفاظت محیط زیست با اشاره به نرخ بالای دفن زباله در ایران، از نیاز فوری به اصلاح فرآیندهای مدیریت پسماند در کشور خبر داد. به گفته شینا انصاری، میانگین جهانی دفن پسماند ۴۰٪ است، این در حالی است که این رقم در ایران به مرز ۷۵٪ رسیده که زنگ خطری برای محیط زیست کشور محسوب می‌شود.

در خبری دیگر، دادستان عمومی و انقلاب مهریز از پلمب یک واحد تولیدی آلاینده به دلیل مدیریت نامناسب پسماند و ایجاد آلودگی‌های زیست‌محیطی خبر داد. به گفته محمدحسین دهقان، این واحد تولیدی به علت مدیریت نادرست پسماند، زباله‌سوزی و ایجاد آلودگی زیست‌محیطی، با دستور قضایی و همکاری اداره حفاظت محیط زیست پلمب شد و برای مدیر آن نیز پرونده قضایی تشکیل شده است.