خبرگزاری هرانا

    خانه  > slide, بهداشت و محیط زیست  >  سیلاب ها، بلای جان گلستان/ دانیال بابایانی

سیلاب ها، بلای جان گلستان/ دانیال بابایانی

ماهنامه خط صلح – ۲۹ اسفندماه با بارش های شدید چند روزه و تخلیه آب های سرریز شده سدهای گلستان و بوستان و بالا آمدن سطح آب رودخانه گرگان و طغیان رودخانه به حریم شهری، ابتدا سیل تقریباً نیمی از شهرستان گنبد کاووس را فرا گرفت. دو روز پس از وقوع این حادثه، سیلاب های سطح شهر به شهرستان آق قلا رسیدند که به خاطر ناهموار بودن سطح این شهرستان و عدم مدیریت به موقع، سیلاب ها در برخی مناطق این شهرستان مانگار شد؛ به طوری که رفت و آمد تنها با قایق امکان پذیر بود. دست کم چهار روز پس از وقوع حادثه سیل در ترکمن صحرا و رسیدن سطح سیلاب آق قلا به عمق سه متر، رسانه ها و مقامات دولتی -که در تعطیلات نوروزی به سر می بردند-، متوجه عمق فاجعه شدند.

دانیال بابایایی

به دلیل ساختار غیرمهندسی برخی از بافت شهری و پروژه های اقتصادی سپاه پاسداران، سیلاب ها در سطح شهر ماندگار شد. ماندگار شدن سیلاب ها، موجب آلودگی می شد و مسئولان هم چنان به دنبال راه چاره برای انتقال سیلاب از سطح شهر بودند. در نهایت قسمتی از آب ها که در مسیر راه آهن در حال ساخت مسدود شده بود، توسط ارگان سپاه پاسداران منفجر و آب ها راهی سمت گمیشان و روستای خواجه نفس شدند؛ راهکاری غیر اصولی و نابخردانه که تنها سیلاب را به شهر دیگری منتقل می کرد.

مردم شهرستان گمیشان با ساخت سیلبندها از ورود سیلاب به سطح شهر برای روزها مقاومت کردند؛ سیلاب هایی که گمیشان را به جزیره تبدیل کرده بودند. دو روز پس از محاصره کامل این شهرستان توسط سیلاب ها، نیروهای ارتش برای نجات جان شهروندان وارد شهر شدند ولی طی امداد رسانی ها، متاسفانه شبانه هنگامی که شهروندان به محل های امن منتقل می شدند با واژگونی قایق حامل، دستکم ۶ تن جان خود را از دست دادند.

سیل خسارات زیادی به منطقه وارد کرده است و مردم که از نحوه امدادرسانی و کمک های دولتی ناراضی هستند، امید خود را نسبت به بازسازی منازل و جبران خسارات آن از دست داده اند. بنا به اظهارات غراوی، نماینده مجلس شورای اسلامی، در مینودشت، کلاله، گالیکش و مراوه تپه، در سیل اخیر گلستان خسارت سه هزار میلیارد تومانی وارد و بیش از هفده هزار منزل مسکونی تخریب شده است. (۱)

رئیس جهادکشاورزی استان گلستان نیز در گفتگو با ایسنا اظهار کرده که سیل اخیر به بیش از ۱۰۰ هزار هکتار از اراضی شهرستان های کلاله، گنبدکاووس، مینودشت، آق قلا، گمیشان، بندرترکمن، کردکوی، گرگان و بندرگز صد درصد خسارت وارد کرده و ۵۴۰ هزار هکتار از اراضی استان که زیر کشت پاییزه گندم، جو، سیب زمینی و چغندرقند قرار داشتند، تحت تاثیر طغیان رودخانه های قره سو و گرگانرود قرار گرفته اند.

رضا مرادی، کشاورز اهل گنبد کاووس، در گفتگو با خط صلح در این باره می گوید: «ما در بخش هفت ترکمن صحرا جو و گندم کاشتیم و محصولات خود را بیمه کردیم؛ بیمه طوفان، سیل و خسکسالی هکتاری ۲۵۰۰۰ تومان از ما نقدی گرفت و با آمدن خشکسالی های پی در پی در نوار مرزی طی سال های ۹۵ تا ۹۶ این بیمه شدگان هنوز هیچ خسارتی دریافت نکردند و در جواب گفته شد که خسارت ها به گندم تعلق نمی گیرد. این در صورتی است که خشکسالی هم در منطقه صددرصد بود و کارشناسان نیز تایید کرده بودند. حال چه طور انتظار داریم که پس از این سیل دولت و یا بیمه ها خسارات ما را جبران کنند؟»

کارشناسان و فعالان محیط زیست معتقدند که این سیل نه تنها بلای طبیعی نبوده، بلکه عوامل انسانی در آن دخیل بوده و سد سازی های بی رویه و کارشناسی نشده را یکی از عوامل اصلی این سیل عنوان کرده اند. بنا به اظهارات آنان، سیلاب هایی که به جان گلستان افتاده نتیجه جنگلتراشی است که از دهه ۸۰ شروع شده است. (۳;۲)

بهره برداری نامناسب از اراضی، برداشت بی رویه مصالح رودخانه ای، تخریب جنگل و پوشش‌گیاهی مراتع و تبدیل و تغییر کاربری کشاورزی، ساخت جاده، پل ها، مناطق مسکونی در شرایط نامناسب، تجاوز به حریم و بستر رودخانه، مکان یابی نامناسب برای ساخت آبگیرها و سدها، نبود سیستم هشدار دهنده سیل و پایین بودن سطح آگاهی های عمومی از جمله عوامل انسانی است که موجب بروز این سیلاب ها شده است.

بر اساس آماری که سازمان جنگل ها، مراتع و آبخیزداری کشور ارائه داده، از سال ۱۳۳۰ تا ۱۳۹۰ جمعاً تعداد ۵۷۰۷ مورد سیل و از سال های ۱۳۹۰ تاکنون جمعاً تعداد ۱۲۸۹ مورد سیل در کشور ثبت شده است. بررسی تعداد دفعات وقوع سیل از سال ۱۳۹۰ تاکنون نشان می دهد، بیش ترین میزان وقوع سیل در استان گلستان طی این مدت رخ داده است. این در حالی است که گلستان، اولین استان سیل خیز کشور است که ۲۰ درصد سطح این استان پوشیده از جنگل است و مطالعات انجام شده در جهان نشان می دهد، جنگل ها سدهایی طبیعی برای ذخیره آب هستند اما با جنگلخواری ها و سدسازی های مهندسی نشده پوشش های‌ گیاهی ارزشمند کارکردهای خودشان را در استان گلستان در برابر سیل از دست دادند.

شهروندان سیل زده می پرسند چرا با وجود هشدار هواشناسی کشور از روزها قبل از وقوع این حوادث مسئولین نسبت به تخلیه آب سدها اقدام نکرده و برای چنین اتفاقی آمادگی لازم را نداشتند؟ در پاسخ به این سوال باید گفت که آب سدها برای کشاورزان و مراکز پرورش ماهی که زیر نظر مسقیم سپاه پاسداران است در ماه هایی که میزان بارش ها کم است اجاره داده می شود و مسئولین به جای آن که چاره ای بیاندیشند تا از ورود سیلاب ها و خسارات آن جلوگیری کنند، به فکر منافع خود برای فروش آب های ذخیره شده در سدها بوده اند.

حالا پس از گذشت حدود یک ماه از ورود سیلاب ها به شهرهای ترکمن نشین استان گلستان، با وجود ادعای تخلیه سیلاب ها از سطح شهرها و راهی شدن جریان آب به سمت دریا، هنوز نیز در برخی از نقاط آق قلا و گمیشان آب ها تخلیه نشده و به صورت راکد در سطح شهر باقی مانده که موجب بروز بیماری های پوستی شده است؛ مسئله‌ای که موجب واکنش شهروندان ترکمن و اعتراض های آنان علیه مسئولان استانی و کشوری شده که تاکنون با وجود تجمعات آنان مقابل فرمانداری شهرستان ها به نتیجه ای نرسیده اند.

پانوشت ها:
۱- خسارت ۳ هزار میلیارد تومانی سیل در گلستان، روزنامه سازندگی، ۱۹ فروردین ماه ۱۳۹۸
۲- تاثیر بی توجهی به ملاحظات زیست محیطی در تکرار سیل گلستان، ایرانا، ۲۳ فروردین ماه ۱۳۹۸
۳- آن جا که باران سیل می شود، باید به فکر چاره بود، دویچه وله، ۱۷ فروردین ماه ۱۳۸۶

مطالب مرتـبط

بدون نظر

نظر بگذارید