خبرگزاری هرانا – صدوهشتادودومین شماره از ماهنامه خط صلح به کوشش مدافعان حقوق بشر و جمعی از کنشگران مدنی منتشر شد.
جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران، یکی از پیچیدهترین مفاهیم حقوق مخاصمات مسلحانه را بار دیگر در مرکز توجه قرار داد: «اشیاء و زیرساختهای دوکاربرده». این مفهوم به تأسیسات، شبکهها و زیرساختهایی اشاره دارد که در عین ارائهی خدمات غیرنظامی به شهروندان، ممکن است در مقاطعی کارکرد یا ارزش نظامی نیز پیدا کنند؛ از شبکههای ارتباطی و حملونقل گرفته تا مراکز پژوهشی، زیرساختهای انرژی و برخی صنایع راهبردی.
فایل پی دی اف را دانلود کنید
در جوامع مدرن، مرز میان کارکردهای نظامی و غیرنظامی بسیاری از زیرساختها همواره روشن و قطعی نیست. راهآهنی که روزانه میلیونها مسافر را جابهجا میکند، ممکن است برای انتقال تجهیزات نظامی نیز مورد استفاده قرار گیرد؛ شبکهای ارتباطی که زندگی دیجیتال شهروندان به آن وابسته است، میتواند بخشی از ارتباطات نیروهای مسلح را نیز پوشش دهد. همین وضعیت باعث شده است که مفهوم «دوکاربرده» به یکی از بحثبرانگیزترین موضوعات حقوق بشردوستانهی بینالمللی تبدیل شود.
با این حال، دوکاربرده بودن یک شیء بهخودیخود به معنای مشروعیت حمله به آن نیست. حقوق بینالملل بشردوستانه علاوه بر بررسی نقش احتمالی یک شیء در عملیات نظامی، اصولی چون تمایز میان اهداف نظامی و غیرنظامی، تناسب و احتیاط در حمله را نیز مورد توجه قرار میدهد؛ اصولی که هدف آنها کاهش آسیب به غیرنظامیان و حفظ زیرساختهای ضروری زندگی مردم در زمان جنگ است.
هدف قرار گرفتن مراکزی چون تأسیسات پژوهشی، صنایع پتروشیمی و فولاد، شبکههای ارتباطی و زیرساختهای حملونقل در جریان جنگ اخیر، بار دیگر این پرسش را پیش روی افکار عمومی قرار داد که مرز میان هدف نظامی و زیرساخت غیرنظامی کجاست و تخریب چنین تأسیساتی چه پیامدهایی برای زندگی شهروندان دارد؛ پیامدهایی که غالباً فراتر از میدان نبرد رفته و حتی پس از پایان درگیریها نیز ادامه پیدا میکنند.
خط صلح در پروندهی ویژهی این شماره با عنوان «جنگ و ابهام» به بررسی ابعاد مختلف این مسئله، چالشهای حقوقی و انسانی آن و تأثیرات بلندمدت تخریب زیرساختهای دوکاربرده بر زندگی شهروندان پرداخته است.
در همین راستا، خط صلح با جعفر قنادباشی، سفیر اسبق جمهوری اسلامی ایران در لیبی و تحلیلگر مسائل خاورمیانه، دربارهی جایگاه زیرساختهای دوکاربرده در جنگها و امکان توجیه حقوقی و سیاسی هدف قرار گرفتن آنها گفتگو کرده است. این دیپلمات سابق ضمن پاسخ به پرسشهای ماهنامهی خط صلح گفت که «واقعیت این است که بسیاری از زیرساختها ذاتاً دوکاربرده هستند. برای نمونه، مترو هم میتواند پناهگاه نظامی باشد و هم وسیلهی حملونقل عمومی، یا راه آهن هم برای جابهجایی مسافران و هم برای انتقال ادوات جنگی به کار میرود.»
همچنین در گفتگویی دیگر، سارا یوسفی، فعال حقوق افراد دارای معلولیت و متخصص دیجیتال مارکتینگ و سئو، از نقش فناوری در زندگی افراد دارای معلولیت و پیامدهای قطع و محدودیت اینترنت بر استقلال فردی، اشتغال و دسترسی این گروه به خدمات سخن گفته است. سارا یوسفی که از کنشگران حوزهی دسترسپذیری دیجیتال هم هست، در این گفتگو با پاسخ به پرسشهای خط صلح به این ماهنامه گفت که «وقتی اینترنت قطع شد، ناگهان استقلالی که سالها برایش تلاش کرده بودم از من گرفته شد و دوباره برای انجام کوچکترین کارها به دیگران محتاج شدم. تمام پروژههای کاریام هم متوقف شدند و عملاً بیکار شدم.»
https://www.peace-mark.org/wp-content/uploads/2026/06/182.pdf
بدون نظر
نظر بگذارید