خبرگزاری هرانا
امروز پنج شنبه ۸ اردیبهشت ۱۳۹۰, 20th of November 2017      آخرين بروز رسانی در ۱۳۹۰/۰۲/۰۸ ساعت ۱۰:۳۴:۲۶

    خانه  > سایر گروهها  >  بحث حقوق بشر، تمامیت ارضی و تمامیت خواهی/آرش صالح

بحث حقوق بشر، تمامیت ارضی و تمامیت خواهی/آرش صالح

با نگاهی به پاره‌ای از مواضع و نوشته‌های برخی دوستان در حوزه حقوق بشر و رویکرد بعضی از رسانه‌های فارسی زبان در مقابل مواردی از نقض حقوق بشر، شاید بهتر بتوان به زمینه‌های فرهنگی پایمالی حقوق انسان‌ها در جامعه ایران پی برد؛ چراکه قبل از هر چیز با تعمق در رویکرد غالب بر جهت گیری‌های افراد و نهادهای حقوق بشری در ایران مشخص است که علیرغم سابقه قابل توجه‌ای که جامعه ما در زمینه حضور این افراد و نهاد‌ها دارد، هنوز هم نتوانسته‌ایم به درک صحیحی از حقوق بشر به مثابه مجموعه‌ای از متون، مفاهیم، مکانیزم‌ها و آموزه‌ها برسیم.

باری این عدم درک یکی از اساسی‌ترین آسیب‌های داخلی فعالیت‌های حقوق بشری در ایران است که اخیرا بسیار روشن‌تر خود را نمایان ساخته و در هر مورد بحث‌هایی را نیز به دنبال داشته است. در این نوشته سعی بر آن است که با نگاهی اجمالی این وضعیت در حالتی کلی مورد اشاره قرار گیرد.

به عنوان جدید‌ترین محرک برای نگاشتن این نوشته، اخیرا در یادداشتی که بر روی سایت روزآنلاین قرار گرفته است با طرح این مسئله که تلاش‌هایی که در حوزه حقوق بشر انجام می‌گیرد، ممکن است به بازتولید مسائل قومی بیانجامد و نهایتا این مسئله می‌تواند محرک جدایی طلبی باشد، فعالان حقوق بشر را در مقابل یک گزینش در بین حقوق بشر و تمامیت ارضی قرار داده و از آن‌ها خواسته که مبتنی بر ملاحظات سیاسی خاص اولویت بندی نمایند که تا کجا حاضر هستید از حقوق بشر دفاع کنید و در کجا باید نقض حقوق بشر را نادیده بگیرید و احتمالا از کجا مجاز به نقض حقوق بشر هستید.

متاسفانه نمی‌توان انکار کرد که این رویکرد در میان فعالین، روشنفکران و رسانه‌های مدعی گفتمان حقوق بشر و دمکراسی در ایران عمومیت دارد در واقع آنجا که نقض حقوق بشر در راستای سرکوب آن دسته از مطالباتی است که به مذاق مرکزنشینان مخالف هم خوش نمی‌آید به طور گسترده‌ای در قبال آن سکوت مرگباری بر رسانه‌های فارسی زبان حاکم می‌شود. در واقع این رویکرد سعی دارد حقوق بشر را به دو نوع خوب و مضر تفکیک نماید و شمولیت آنرا علیرغم تمام آموزه‌های جهانشمولی آن، مبتنی بر ملاحظات سیاسی خود تعریف نماید.

این نوشته بر آن است که پس از نشان دادن اینکه نمی‌توان در یک جامعه مدعی اجرای حقوق بشر شد و همزمان خطوط قرمزی را برای آن ترسیم نمود به این واقعیت اشاره نماید که به کار بردن مفاهیمی چون تمامیت ارضی در تقابل با مطالبه حقوق اقلیت‌ها اساسا دلایل سیاسی داشته و ناشی از رویکردهای تمامیت خواهانه در عرصه سیاست است.

اساسا این یک تناقض ماهوی است که جامعه روشنفکران و فعالان ما دچار آن است که حقوق بشر را منهای آنچه نمی‌پسندند، می‌خواهند و نهایتا این تناقض آن‌ها را در جبهه‌ای قرار داده که در واقع مدعی تقابل با آن هستند. در واقع این درک مبتنی بر آن است که یک سری ملاحظات سیاسی و انگاره‌های حقیقت و مطلق انگاشته شده، می‌توانند لبه‌های حقوق بشر را ترسیم نموده، اجرای آنرا مشروط نمایند و در واقع بدین شکل حقوق بشر را در کلیت آن و در زمینه اجرای آموزه‌هایش تفکیک نمایند.

این تفکیک و مقید نمودن در میان فعالین حقوق بشری با توجه به مبانی‌ای که برای آن بر شمرده شد، به دو شیوه به منصه ظهور می‌رسد. در شیوه اول سعی بر آن است که انتخابی در برجسته کردن و مهجور گذاشتن بعضی از اصول به عمل آید و برخی از اصول و آموزه‌های حقوق بشری به عنوان مثال در زمینه اقلیت‌های ملی و جنسیتی و… با توجه به بسیاری از ملاحظات به فراموشی سپرده شده و یا گا‌ها به صورت عملی با آن‌ها ابراز مخالفت شود. در شیوه دوم این فعالین چشم بر بسیاری از نقض‌های حقوق بشری ـ- بر اساس انگاره‌های مطلق انگاشته شده خود-ـ در جاهایی خاص، می‌بندند.

در واقع نمی‌توان خطوط قرمزی برای حقوق بشر ترسیم نمود وهمچنین با توجه به ماهیت یکپارچه حقوق بشر، مقید نمودن و تفکیک نمودن آن امکان پذیر نیست. این بدان معناست که اصول حقوق بشر در واقع یک پیکره واحد را تشکیل می‌دهند که نقض هرکدام از اصول برای یک بار و به هر توجیهی نقض حقوق بشر را محقق می‌سازد و اصطلاحا ضایع شدن حقوق بشر در کلیت آن به وقوع پیوسته است.

اصول حقوق بشر همچنین فاقد سلسله مراتب مبتنی بر ارزشگذاری ماهوی هستند، لذا رعایت هر کدام از اصول به اندازه بقیه اصول حائز اهمیت است و همچنان که از ماده نهایی اعلامیه جهانی حقوق بشر بر می‌آید نباید هیچ یک از مفاد و اصول حقوق بشر به شکلی تفسیر شوند که اجرای بقیه اصول را به تعطیلی کشاند. این اصل به طریق اولی و بنا بر ملاک وحدت معیار و با توجه به روح حاکم بر اسناد حقوق بشری برای تمامی مفاهیم منجمله مفهوم تمامیت ارضی صادق است، فلذا تفسیر و استفاده از مفهوم تمامیت ارضی در جهت محدود نمودن و یا تعطیلی اصول حقوق بشر خود نقض فاحش و همچنین بنا بر ملاحظاتی تحلیلی، نقض نهادینه حقوق بشر است.

امروزه اصول حقوق بین الملل بشر به مثابه اصولی حمایتی برای نوع انسان، عمدتا به عنوان قاعده آمره به حساب می‌آیند که این بدین معناست که نه تنها تمام معاهدات و کنوانسیون‌های بین المللی باید در چارچوب این اصول بوده که در غیر اینصورت فاقد اعتبارند، بلکه قوانین و مقررات داخلی هم ناچار از تبعیت از این اصولند. لذا پر واضح است هیچ مفهوم، قانون یا استدلالی حتی در حوزه مسائل داخلی کشور‌ها برای تحدید و یا نقض این اصول پذیرفته نیست. لذا هیچگاه نهادهای حقوق داخلی نمی‌توانند توجیه نقض حقوق بشر واقع شوند و مفاهیمی چون تمامیت ارضی و نظم عمومی و نسبیت فرهنگی نمی‌توانند در تقابل با حقوق بشر قرار گیرند.

نمی‌توان مدعی فعالیت در حوزه حقوق بشر بود در حالی که سویه‌ها و گرایشهای سیاسی را به عنوان معیاری برای گزینش مواردی قرار داد که باید در قبال آن‌ها موضع گرفت و یا فعالیت نمود. چنین رویکردی اساسا از آنجا ناشی می‌شود که رواج گفتمان حقوق بشری در ایران از راه استفاده ابزاری از فعالیت‌ها و نهادهای حقوق بشری در حوزه سیاست بوده است و بیشترین فعالیت‌هایی که در این زمینه جود داشته‌اند دارای اهداف سیاسی بوده و تحت شرایط سیاسی خاص به جهت پر نمودن خلاء فعالیت سیاسی و با نگاهی معطوف به حوزه سیاست انجام گرفته‌اند. لذا عمده کسانی که با زحمت و مشقت فراوان فعالیت حقوق بشری داشته‌اند، چه در مقام اعتقاد و رفتار فردی و چه در زمینه آشنایی با مبانی و منابع حقوق بشر، متاسفانه کمترین توان را داشته‌اند.

رعایت حقوق اقلیت‌ها و ملیت‌های داخل ایران اساسا قبل از هر چیز مستلزم وجود پلورالیسم سیاسی و همچنین متضمن آن است؛ در واقع حقوق اقلیت‌ها تنها در بستری پلورالیستی رعایت می‌شود و همچنین پافشاری بر استیفای این حقوق خود تقویت پلورالیسم را هم به همراه دارد. بدون قبول وجود تکثر سیاسی این امکان وجود ندارد که قائل به حقوق اقلیت‌ها بود و اعتراف به حقوق اقلیت‌ها نیز از سوی دیگر به منزله قبول تکثر و قبول پیامدهای آن یعنی در یک کلام دست کشیدن از تمامیت خواهی است.

از سوی دیگر همیشه رویکردهای توتالیتر و تمامیت خواه در جهت توجیه قبضه قدرت و هجوم به عرصه عمومی ناچار از بازتولید فوبیاهایی هستند که بتوانند وجود خود را برای جامعه به لحاظ روانی تحمل پذیر کنند. همچنین مخالفت‌ها را با توسل به این فوبیا‌ها، با توجیه امنیت ملی و با گروگان گیری احساس امنیت شهروندان سرکوب نمایند. اگر توجه شود معمولا اختلاف نظر‌ها در سطح جامعه نسبت به جنبش‌های خاص، از سوی آنچه که خود را اپوزیسیون می‌نامد با توسل به این فوبیا و با تکیه بر این گروگان گیری، با مطرح نمودن ترم‌هایی چون در خطر بودن تمامیت ارضی به حاشیه رانده می‌شوند و اجازه بروز به آن‌ها داده نمی‌شود.

لذا تمامیت خواهی اساسی‌ترین دلیلی است که ما را وا می‌دارد به سوی رد حق تعیین سرنوشت انسان‌ها برویم، چرا که با نگاهی بدون جانبداری، بسیار روشن است که اگر کسی دغدغه آینده ایران را داشت، باید با درس‌های سرنوشت یوگوسلاوی از یک سو و سرنوشت کانادا و کبک در سوی دیگر تاکید می‌کرد. آنچه اقلیت‌ها را به جدایی سوق می‌دهد نه فعالیتهای حقوق بشری و دفاع از حقوق آن‌ها، که تبدیل مفاهیمی چون تمامیت ارضی به ابزارهایی برای توجیه سرکوب بیش از پیش آنان در راستای تمامیت خواهی سیاسی است.

متاسفانه جریانات سیاسی از روی تمامیت خواهی، با پافشاری بر تمامیت ارضی و در خطر بودن آن و همچنین مفاهیم دیگری چون منتسب دانستن تمام نارضایتی‌های موجود به بیگانگان سعی در حذف تکثر دارند و کسانی هم که تحمل نگاههای عمیق‌تر را ندارند، پس از تکرار این بحث‌ها در گوششان آن‌ها را باور نموده و به بلندگوی این تمامیت خواهی تبدیل می‌شوند. باری به هر جهت نادیده گرفتن اقلیت‌های ملی و حقوق آن‌ها و استفاده از عباراتی چون مردم مناطق مرزی که اگر ناشی از بی‌مایه بودن چنین نگاهی به لحاظ علمی و عدم درک صحیح از واقعیات موجود نباشد، نشان از عمد بکاربرنده این عبارات در توهین و تحقیر اقلیت‌های ملی، به هویت ملیشان و همچنین آگاهی اتنیکیشان است. همچنین انتساب واقعیات موجود در ایران به بیگانگان بدون توجه به زمینه‌های اجتماعی و سیاسی آن راهی را در پیش دارد بس پر مخاطره.

اما در پایان لازم است اشاره نمود که فعالیت به مثابه مدافع حقوق بشر، جراتی را می‌خواهد که در راستای آن بتوان از اعتقادات خود، از سلایق خود، و از سویه‌های سیاسی خود، برای تعیین رفتار‌ها و کنش‌ها در نقشی که برای خود تعریف کرده‌اید به نفع انسان چشم پوشید. باید در ‌‌نهایت جرات و برای اینکه سوء تفاهمی پیش نیاید آنچه از نگاه حقوق بشری محکوم است را با صراحت محکوم کنید تا همگان متوجه باشند که همچنان که اعمال زور و خشونت و شکنجه در مقابل طرح مطالبات و فعالیت در راستای آن‌ها محکوم است، به‌‌ همان اندازه تروریسم نیز محکوم است؛ و همچنان که ابزار دست بیگانه شدن برای هرد فرد و گروهی و به هر بهانه‌ای محکوم است، استفاده ابزاری از مفاهیمی چون تمامیت ارضی برای بی‌توجهی به مطالبات بر حق انسان‌ها نیز محکوم است.

مطالب مرتـبط

    بدون نظر

    نظر بگذارید