خبرگزاری هرانا
امروز شنبه ۳ اردیبهشت ۱۳۹۰, 22nd of May 2017      آخرين بروز رسانی در ۱۳۹۰/۰۲/۰۳ ساعت ۱۰:۱۴:۰۰

    خانه  > سایر گروهها  >  خانه داری و از خود بیگانگی زنان / راحیل آشناگر

خانه داری و از خود بیگانگی زنان / راحیل آشناگر

میل دارم مقاله‌ام را با جمله‌ای از هیتلر آغاز کنم: جای زنان در رختخواب، آشپزخانه و کلیساست..

احتیاجی به توضیح نیست که خانه داری چیست و چگونه کاری ست. آنچه همه به طور کلی درباره آن می‌دانیم تعریف جامعی ست که لزوم تبیین جزییات درباره آن را از نویسنده سلب می‌کند. آنچه مسلم است و از حوزه بحث خارج است این است که صرف کردن وقت در منزل برای انجام اموراتی چون پخت و پز و رسیدگی به کارهای تکراری هر روزه کاری ست که همه ما ناگزیر از انجام آنیم اما این موضوع که این کار را جنسیتی کرده و از زنان انتظار داشته باشیم هر روز به کارهای خسته کننده و ملال آور خانه بپردازند که سهم بزرگی در ایجاد افسردگی و کنار زدن زنان از صحنه اجتماع دارد، بحث دیگری ست.

برای درک انتقادهای فمینیست‌ها از خانواده مردسالار لازم است شکاف میان مرام‌های زندگی خانگی و تجربیات زنان در مقام همسر و مادر را بررسی کنیم. بتی فریدان (۱۹۶۳ (افسردگی مادران آمریکایی طبقه متوسط در دهه ۱۹۶۰ را (مشکلی که اسم ندارد (نامید؛ از سوی دیگر لیز استانلی و سو وایز (۱۹۸۳) گفته‌اند که بسیاری از زنان میان خانواده خودشان و نهاد خانواده تفاوت می‌گذارند، به این معنا که نهاد خانواده را مطلوب می‌دانند حال آنکه اغلب احساس می‌کنند خانواده خودشان با انتظاراتی که از زندگی خانوادگی دارند مطابقت نمی‌کند.

دختر‌ها با این امید و آرزو بزرگ می‌شوند که ازدواج کنند و روز عروسی را با شکوه‌ترین لحظه زندگی خود می‌دانند. اما زندگی زناشویی به ندرت آن چیزی از آب در می‌آید که انتظار داشته‌اند حقیقت از رویا فاصله‌ای بسیار دارد. به گفته جسی برنارد (۱۹۷۳) ازدواج از نظر زن و مرد دو چیز متفاوت است و مردان بهره بیشتری از ازدواج می‌برند. برای زنان متاهل احتمال ابتلا به بیماری‌های روانی بیش از زنان مجرد و بیش از مردان مجرد است در حالی که برای مردان متاهل این احتمال بسیار کم است. زنان اغلب از سر ضرورت اقتصادی ازدواج می‌کنند، زیرا نمی‌توانند برای اداره زندگی خود پول کافی در بیاورند و بنابراین فقط از رهگذر ازدواج است که دسترسی به زندگی آبرومندانه برای ایشان امکان دارد. چنین تصور می‌شود که هر زن مجرد به حمایت یک مرد احتیاج دارد و همین خود فشار دیگری برای ازدواج است. از سوی دیگر، مردان با ازدواج به مزایای اقتصادی و اجتماعی دست می‌یابند، از آنان پذیرایی و مراقبت می‌شود، از کار خانگی (بدون مزد) زنانشان برخوردار می‌شوند، و غالبا در زمینه وظایف شغلی خود نیز کمکهای (بدون مزد) دریافت می‌کنند.

به وضوح مشخص است که در این رابطه به اصطلاح برابر و همسرانه، مرد است که بیشترین سود نصیبش می‌شود و زن که از محیط خانه پدری (جایی که به او آموخته‌اند چگونه باشد تا از عهده همه کار‌ها به خوبی بر آید و هیچ جای کارش نلنگد!!) روانه خانه‌ای می‌شود که قرار است در آن آرامش بیابد و به آرامش برساند اما در عمل فقط بخش دوم، یعنی به آرامش رساندن است که در فهرست وظایف او قرار می‌گیرد (که البته بگذریم از اینکه، زنی که خود آشفته، خسته و افسرده است چگونه می‌تواند باعث آرامش شخص دیگری شود؟!) تحلیل‌هایی چون این، به خوبی می‌تواند دلایل مشکلات میان زن و مرد در نظام خانواده و در پی آن تربیت غلط و ناصحیحی که به اندازه طول تاریخ ریشه دارد، را مشخص سازد. در این زمینه می‌توان مطالعه و تحقیق و کارهای عملی بسیاری انجام داد که به عقیده من می‌تواند نقاط تاریکی از نظرات فمینیستی و محق بودن آن را، چه در جهت منافع زنان و چه مردان، روشن سازد که مردان هم می‌توانند از برابری با زنان، به زندگی بهتری دست یابند.. زنان علاوه بر عهده دار بودن کارهای خانه و بزرگ کردن فرزندان گاهی در شغل همسر خویش هم به او یاری می‌رسانند. تمام این کار‌ها وظیفه زن تلقی می‌شود و نه تنها در بیشتر مواقع قدردانی و تشکری از او به عمل نمی‌آید بلکه در صورت مشاهده اشتباه یا کم کاری کوچکی ممکن است از طرف همه فامیل حتی خانواده خودش مورد ملامت و بازخواست قرار گیرد.

به این ترتیب زنان خود را در دنیایی می‌یابند که هر روزه عهده دار کارهایی روتین هستند، اموری که نیاز به هیچ برنامه ریزی، آینده نگری، مطالعه و خلاقیتی ندارد و انسان را دچار از خود بیگانگی از آنچه هست و آنچه انجام می‌دهد می‌کند. شی ء بی‌اختیاری که مهره‌ای ناچیز است در کارخانه بزرگ و مرد سالار جامعه..

به عقیده من در این زمینه نه تنها مردان بلکه زنان هم باید مورد ملامت قرار گیرند چرا که بخشی از این روند به بردگی کشیدن زنان در نتیجه تن دادن خود آنان و قبول اندیشه پست و پایین بودن از طرف مردان است. چرا کاری که از نظر مردان بی‌ارزش و پست خوانده می‌شود باید بر دوش زنان قرار گیرد و آن‌ها نه تنها از انجام آن شانه خالی نکرده بلکه سعی در بهتر انجام دادن آن دارند و گاهی بر سر انجام این کار میان زنان رقابت‌های احمقانه‌ای شکل می‌گیرد. حتی زنانی که در بیرون از منزل مشغول به کار هستند، بعد از به پایان رسیدن ساعات کاری در بیرون از منزل خود را سریعا به خانه رسانده و مشغول کارهای خانه می‌شوند. در مصاحبه‌ای که با تعدادی از این زنان داشته‌ام، ابراز کرده‌اند که خودشان به انجام این کار‌ها علاقه دارند و حاضر نیستند این کار‌ها را به کس دیگری بسپارند، چون هیچکس به اندازه خود آن‌ها نمی‌تواند آن کار‌ها را به‌‌ همان خوبی انجام دهد!!

برای درک مساله تقسیم کار در درون خانواده نه تنها باید ببینیم چه کسی کدام کار را انجام می‌دهد بلکه باید توجه کنیم که مسئولیت تضمین انجام هر کار خاصی با چه کسی است، و سپس گریبان نگرشی را بگیریم که این تقسیم کار میان (مرد نان آور) و (زن تیماردار) را عادلانه می‌داند. بخشی از بی‌عدالتی و عدم توازن به این بر می‌گردد که شمار زنانی که افزون بر اشتغال در بیرون از خانه همچنان خانه داری و آشپزی و بچه داری را بر عهده دارند روز به روز بیشتر می‌شود، و بخش دیگر به این سبب است که کارهای خانگی زنان نسبت به کار مزدی مردان به مراتب ساعات کار بیشتری را طلب می‌کند. فمنیست‌ها اغلب این نکات را خاطر نشان می‌کنند که به طور کلی مسئولیت کارهای ضروری تکراری که باید به طور منظم انجام شود با زنان است، در حالی که مردان کارهایی را انجام می‌دهند که به خلاقیت نیاز دارد و می‌توان سر فرصت به آن‌ها پرداخت. این تقسیم کار اغلب وابسته به آن است که قابلیت طبیعی زن و مرد را چه بدانند. می‌گویند زنان به طور طبیعی می‌توانند به خوبی از عهده کارهایی مثل نظافت، خیاطی، ظرفشویی، خرید روزانه، شستشو، بچه داری و آشپزی برآیند.

دلایلی مختلفی ممکن باعث این موضوع باشد که از آن میان دو دلیل از نظر من اهمیت خاصی دارد:

۱- تربیت خاص زنان و مردان و اجتماعی کردن آن‌ها برای پذیرش نقش‌های جنسیتی.

به زعم دوبووار داستان غم انگیز زن در پذیرش دیگر بودن خود «راز سر به مهر» زنانگی است که از راه تربیت دردناک زنان برای نقش‌های منفعل یا زنانه از نسلی به نسل دیگر تداوم می‌یابد.

۲- وابستگی اقتصادی زنان به مردان

عاملی که تعیین می‌کند در خانواده چه کسی کار کند و چه کسی برای رسیدگی به امور خانه و بچه داری در خانه بماند، باورهای مربوط به نقش‌های مناسب جنسیتی است. اما عوامل بازار کار نیز این انتخاب را تقویت می‌کنند. به طور کلی، درآمدی که مردان می‌توانند کسب کنند بیشتر از زنان است پس عموما مرد شاغل است و زن بچه داری می‌کند. با این ترتیب زنان در تنگنای وابستگی مالی قرار می‌گیرند. اشتغالی که با مسئولیت خانگی جور در بیاید به ندرت درآمد کافی برای استقلال مالی زنان فراهم می‌کند و بیشتر زنان احساس می‌کنند اختیاری بر مصرف (دستمزد خانواده) ندارند.

البته ناگفته نماند که این دو می‌توانند در کنار هم تاثیر توامان برزیست زنان داشته باشند و لزوما جدای از هم نیستند.

مسئله دیگری که در این زمینه قابل تامل است خوانش‌های مختلف از کار خانه است که پس از مطرح شدن بحثهای فمینیستی، زیاد با آن مواجه می‌شویم. وقتی صحبت از کار خانه داری می‌شود، عده‌ای از مردان ادعای آن را دارند که دیگر کسی کار خانه را کار زن نمی‌داند و خودشان را در این امر با او شریک می‌دانند اما به زعم من این تنها یک ژست روشنفکرانه است چرا که در عمل مدیریت و سامان بخشیدن خانه و امورات فرزندان به عهده زن خانه است. مردان بنا به میل و توانایی‌های اندکی که کسب کرده‌اند در یک سری از امور خانه به همسرشان یاری می‌رسانند که این امور شامل کارهایی می‌شود که بیشتر مردانه تلقی می‌شود. در واقع این زن است که سنگ بنای کار‌های خانه بر دوش او نهاده شده و اوست که برای انجام هر کاری ابتدا باید وظیفه خانه داری و همسرداری و مادری را لحاظ کند. وظایفی که همواره برای زنان باید دارای الویت و اهمیت باشد و زن هرگز اجازه نخواهد داشت به عنوان موجودی فعال برای رقم زدن روزهای زندگیش دست به خلاقیت بزند.

منابع:

• آبوت – پاملا، ترجمه منیژه نجم عراقی، ۱۳۸۷، جامعه‌شناسی زنان، نشر نی، تهران

• تانگ – رزمری، ترجمه منیژه نجم عراقی، ۱۳۸۷، نقد و نظر: درآمدی جامع بر نظریه‌های فمینیستی، نشر نی، تهران

• واتکینز- سوزان آلیس، ترجمه زیبا جلالی نائینی، ۱۳۸۴، فمینیسم، انتشارات شیرازه، تهران

 

راحیل آشناگر

مدرسه فمنیستی

مطالب مرتـبط

    بدون نظر

    نظر بگذارید