خبرگزاری هرانا – کالجچستر، بریتانیا – ۳۰ ژانویه ۲۰۲۶ – دانشگاه اسکس روز جمعه میزبان یک سخنرانی خصوصی بود که به بررسی راه‌های پیگیری مسئولیت‌پذیری بابت نقض جدی حقوق بشر و جرایم بین‌المللی منتسب به سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران (IRGC) اختصاص داشت. این برنامه با توجه به رویدادهای جاری که در آن‌ها سپاه پاسداران به‌عنوان عامل اصلی شناخته می‌شود، و همچنین ارزیابی اولیه پروژه مستندسازی پاسداران (PDP) که نقش سپاه را در جنایات علیه بشریت تأیید کرده، برگزار شد. این سخنرانی همچنین به بررسی فعالیت‌های مجموعه فعالان حقوق بشر در ایران (HRA) و سازمان UpRights در چارچوب پروژه مستندسازی پاسداران و یادداشت «راه‌های پیگیری مسئولیت‌پذیری» پرداخت.

این رویداد با عنوان «پیگیری مسئولیت‌پذیری بابت نقض جدی حقوق بشر و جرایم بین‌المللی مرتبط با سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران» در پردیس کالجچستر به‌همت مجموعه فعالان در همکاری با دانشکده حقوق دانشگاه اسکس و مرکز حقوق بشر آن برگزار شد. این نشست میزبان کارشناسان حقوقی، فعالان حقوق بشر و اعضای جامعه دانشگاهی بود تا درخصوص مستندسازی، راهبردهای حقوقی و سازوکارهای بین‌المللی عدالت گفت‌وگو کنند.

ریاست و مدیریت پنل را دکتر متیو گلت، استاد ارشد دانشکده حقوق دانشگاه اسکس و مسئول دارای مأموریت ویژه سازمان ملل بر عهده داشت؛ وی همچنین معاون و گزارشگر گروه کاری بازداشت‌های خودسرانه سازمان ملل است. دکتر گلت در سخنان آغازین خود بر نقش محوری مستندسازی معتبر و ساختاریافته در مسیر پیگیری مسئولیت‌پذیری در مواقعی که راهکارهای داخلی در دسترس نیستند، تأکید کرد. وی خاطرنشان ساخت که فرایندهای حقوقی بین‌المللی بیش از پیش به شواهد با کیفیت و استانداردهای روش‌شناختی دقیق متکی هستند.

اسکایلر تامپسون، معاون مدیر مجموعه فعالان حقوق بشر در ایران ، پروژه مستندسازی پاسداران (پی.دی.پی) را معرفی کرد؛ این پروژه بلندمدت توسط مجموعه فعالان با پشتیبانی حقوقی سازمان UpRights طراحی شده است. تامپسون توضیح داد که پی.دی.پی ساختار نهادی سپاه، واحدهای عملیاتی و زنجیره فرماندهی آن را ترسیم می‌کند و این ساختار را به موارد مستند نقض حقوق بشر در داخل و خارج از ایران پیوند می‌دهد.

تامپسون بیان داشت که این پروژه هم‌اکنون در اختیار نظام‌های قضایی ملی قرار گرفته تا درک بهتری از سپاه در روندهای پیگرد قضایی فراهم سازد، و همچنین به‌گونه‌ای طراحی شده تا از تحقیقات، تحلیل‌های حقوقی و پاسخ‌های سیاستی آگاهانه پشتیبانی کند. او گفت: «مسئولیت‌پذیری نیازمند تمرکز مداوم بر مستندسازی در سطح پایه، از مراحل اولیه است» و افزود که پی.دی.پی در تلاش است اطلاعات پراکنده را به چارچوبی یکپارچه از مسئولیت نهادی تبدیل کند.

والری گابار، مدیر مشترک آپ‌رایتز، به چالش‌های حقوقی و عملی در مسیر پیگیری مسئولیت‌پذیری در زمینه ایران پرداخت. او توضیح داد که چگونه مسیرهای حقوقی بین‌المللی مانند صلاحیت جهانی، رژیم‌های تحریم هدفمند و سازوکارهای سازمان ملل می‌توانند با تکیه بر مستندسازی نظام‌مند فعال شوند. گابار تأکید کرد که اگرچه پیگیری مسئولیت در داخل ایران در شرایط کنونی غیرواقع‌گرایانه است، اما فرایندهای حقوقی خارجی فرصت‌های معناداری برای تحقق عدالت برای قربانیان فراهم می‌آورند؛ هرچند این مسیرها با دشواری‌هایی نیز همراهند.

شرکت‌کنندگان پرسش‌هایی در مورد راستی‌آزمایی داده‌ها و چالش‌های اخلاقی مستندسازی در محیط‌های شدیداً سرکوبگر مطرح کردند.

این برنامه با تأملاتی درباره ماهیت بلندمدت تلاش برای پاسخ‌گویی و لزوم مشارکت بین‌المللی مستمر به پایان رسید. سخنرانان بر این نکته تأکید داشتند که ابتکارهایی چون پی.دی.پی که بر مستندسازی ساختاریافته متمرکزند، می‌توانند نقش حیاتی در حفظ و قابل استفاده ساختن اتهامات نقض حقوق بشر برای روندهای حقوقی و سیاستی آینده ایفا کنند.

این گردهمایی نشان‌دهنده علاقه‌مندی به رویکردهای عملی و مبتنی بر شواهد برای رسیدگی به جرایم بین‌المللی منتسب به سپاه پاسداران بود و نقش دانشگاه‌ها به‌عنوان بسترهای کلیدی برای پیشبرد پژوهش، گفت‌وگو و ابتکارهای مسئولیت‌پذیری را برجسته ساخت.