خبرگزاری هرانا – حق بر محیط زیست و مبانی فلسفی آن، از قواعد حقوق بشر و حقوق طبیعی نشأت گرفته شده است. ابتدایی ترین حق طبیعی انسان در این کره خاکی، «حق حیات» است. اما طی دهه‌های اخیر به دلیل استفاده بی‌رویه از منابع طبیعی، عدم نظارت و توجه به مباحث زیست محیطی و الگوهای صحیح، محیط زیست طبیعی به‌شدت آسیب دیده است. گزارش پیش رو حاصل ثبت ۷۸ واقعه محیط زیستی ایران است که در هفته اخیر منتشر و به هدف آگاه‌سازی گردآوری شده است.

به گزارش خبرگزاری هرانا، ارگان خبری مجموعه فعالان حقوق بشر در ایران، در دو هفته‌‌ای که گذشت یک لاک‌پشت دریایی در شهرستان کنارک تلف شد. همچنین، بیش از ۸۰ شکارچی غیرمجاز و قاچاقچی چوب بازداشت و به مراجع قضایی معرفی شدند. از سوی دیگر، شاخص کیفی هوا دستکم در ۵۰ شهر ناسالم و خطرناک اعلام شد. از دیگر اخبار مرتبط با محیط زیست میتوان به بحران خشکسالی، پسماندها و آلاینده‌ها در مناطق مختلف اشاره کرد؛ در گزارش پیش رو به برخی از آنها پرداخته شده است.

آسیب رسانی به جنبه های مختلف محیط زیست در ایران کماکان ادامه دارد. از طرفی شهروندانی وجود دارند که به دلیل عدم آموزش یا نیازهای مالی دست به تخریب و آسیب رسانی به محیط زیست می زنند و از سوی دیگر نهادهای متولی در تلاش هستند تا از حجم این آسیب ها بکاهند، هر چند این تلاش ها قابل تقدیر است اما به نظر نمی آید میزان آن با شرایط محیط زیستی ایران تطبیق داشته باشد.

حیات وحش

حیات‌ وحش به کلیه جانداران از قبیل پستانداران، پرندگان، خزندگان و دوزیستان و تمام گیاهانی گفته می‌شود که به صورت وحشی و طبیعی بدون دخالت یا کمک انسان بر روی کره زمین زندگی کرده و آب و خوراک خود را خود تأمین می‌کند. اما دخالت و تصرف انسان در زیستگاه های طبیعی و مصرف بی‌رویه منابع طبیعی بسیاری از گونه های حیات وحش را در معرض انقراض قرار داده است.

در هفته‌ای که گذشت، رئیس اداره حفاظت محیط‌زیست شهرستان بافق، گفت: انقراض یوزپلنگ ایرانی در یزد و کاهش جمعیت پلنگ ایرانی، هشداری جدی برای تنوع زیستی یزد است و باید از جمعیت پلنگ ایرانی در یزد حفاظت کرد.

وی با بیان اینکه سهم عوامل انسانی در مرگ‌ومیر گونه‌های حیات‌وحش نگران‌کننده و رو به افزایش است، افزود: جاده‌ها، شکار غیرمجاز، تعارض با انسان و درگیری با دامداران از مهم‌ترین دلایل از بین رفتن گونه‌های ارزشمند هستند. علاوه بر این، بیماری‌ها و تغییرات زیست‌محیطی نیز در برخی سال‌ها موجب تلفات گسترده، به‌ویژه در میان نشخوارکنندگان و پستانداران شده‌اند.

افزون بر این، مدیرکل حفاظت محیط زیست استان سیستان و بلوچستان گفت: در پی بارندگی‌های اخیر در سواحل جنوب‌شرق کشور، نیروهای یگان حفاظت محیط زیست شهرستان کنارک در جریان گشت‌زنی و پایش مستمر نوار ساحلی، با لاشه یک لاک‌پشت دریایی تلف‌شده در ساحل کنارک مواجه شدند.

وی بیان کرد: بلافاصله پس از کشف، اقدامات لازم از جمله بررسی میدانی، ثبت مشخصات و انجام عملیات بیومتری بر روی این گونه ارزشمند دریایی انجام شد تا اطلاعات دقیق‌تری از وضعیت زیستی و علت احتمالی مرگ آن به‌دست آید.

بازداشت و محکومیت متخلفان محیط زیستی

یکی از موضوعات مورد بحث محیط زیست مسئله حمایت از منابع طبیعی بوده و از سوی دیگر، حفاظت از جنگل‌ها، حیات وحش و جلوگیری از قاچاق چوب، شکار و صید بی‌رویه به عنوان بخشی از مقوله حفاظت از منابع طبیعی و در نهایت حفظ محیط زیست تلقی می‌شود. بسیاری از حیوانات، به دلیل شکار غیرقانونی در معرض خطر قرار دارند.

در گزارش‌های این هفته، با تلاش محیط بانان و جنگل بانان، بیش از ۶۷ شکارچی و صیاد غیرمجاز و متخلف محیط زیستی در شهرستان‌های مهاباد، اردل، میاندوآب، ثلاث باباجانی، ملکان، رودان، دشتستان، فریدونکنار، اردبیل، سمنان، دماوند، کرج، دامغان، طارم، سملقان، شاهین دژ، بازداشت و به مراجع قضایی معرفی شدند. از سوی دیگر، دستکم ۵۵ تن چوب قاچاق در شهرهای زیرکوه، کردکوی، آستارا سوادکوه و دهگلان، کرمانشاه و برخوار ضبط و در این راستا ۱۳ قاچاقچی چوب بازداشت شدند.

در هفته گذشته، فرمانده یگان محیط‌زیست استان سمنان از دستگیری شش شکارچی متخلف در منطقه طرزه دامغان خبر داد و گفت: در این عملیات، لاشه دو رأس گوسفند وحشی از آنان کشف و ضبط شد.به گفته وی، این افراد پس از تشکیل پرونده به مراجع قضایی معرفی شده‌اند.

از سوی دیگر، رئیس اداره حفاظت محیط زیست شهرستان کرج از شناسایی و دستگیری یک شکارچی متخلف در جریان گشت و پایش مناطق تحت مدیریت این شهرستان خبر داد. پرونده متهم دستگیرشده برای سیر مراحل قانونی به مرجع قضائی ارجاع داده شد.

علاوه بر این، رئیس اداره حفاظت محیط‌زیست شهرستان دماوند از دستگیری عاملان شکار غیرمجاز سه رأس قوچ و میش وحشی در منطقه شکارممنوع کوه سفید خبر داد و اعلام کرد خسارت واردشده به حیات‌وحش این منطقه حدود ۷ میلیارد ریال برآورد شده است. دو متهم پس از تشکیل پرونده، به منظور سیر مراحل قانونی به مراجع قضایی معرفی شدند.

علاوه بر این،  فرمانده انتظامی شهرستان خلخال از کشف ۲ تن چوب جنگلی قاچاق در بازرسی از خودرو‌ها در ایست و بازرسی خلخال به اسالم خبر داد. به گفته وی، دو متهم پس از تشکیل پرونده برای سیر مراحل قانونی به مراجع قضایی معرفی شدند.

همچنین، سرپرست اداره حفاظت محیط زیست شهرستان بهاباد گفت: یگان حفاظت محیط زیست بهاباد، یک نفر شکارچی متخلف را در مناطق آزاد شناسایی و دستگیر کردند. در بازرسی اولیه یک قبضه اسلحه کمرشکن به همراه تجهیزات مرتبط با شکار کشف و ضبط شد. متهم پس از تشکیل پرونده، به منظور سیر مراحل قانونی به مراجع قضایی معرفی شد.

در خبری دیگر، فرمانده انتظامی شهرستان آستارا از کشف ۲۰ تن چوب جنگلی قاچاق به ارزش ۸۰۰ میلیون تومان، در بازرسی از یک کامیون در این شهرستان خبر داد. راننده ۳۷ ساله پس از تشکیل پرونده برای سیر مراحل قانونی به مرجع قضایی معرفی شد.

افزون بر این، رئیس پارک ملی توران شاهرود از دستگیری شکارچیان غیرمجاز در زیستکره توران قبل از انجام شکار خبر داد. به گفته وی، متهمان پس از تشکیل پرونده برای سیر مراحل قانونی به مراجع قضایی معرفی شدند.

از سوی دیگر، فرمانده انتظامی شهرستان کرمانشاه از کشف ۲ تن و ۴۷۰ کیلوگرم چوب و زغال فاقد مجوز در این شهرستان خبر داد. به گفته وی، متهم پس از تشکیل پرونده برای سیر مراحل قانونی به مراجع قضایی معرفی شد.

همچنین، به گزارش برنا، فرمانده انتظامی شهرستان کردکوی در غرب استان گلستان از کشف حدود هشت تن چوب جنگلی غیرمجاز دپوشده خبر داد. به گفته محمد فرزبود، در این رابطه پنج نفر دستگیر و با تشکیل پرونده تحویل مراجع قضایی شد.

علاوه بر این، فرمانده انتظامی شهرستان دهگلان از توقیف یک دستگاه کامیون باری و کشف ۱۰ تن چوب جنگلی قاچاق در این شهرستان خبر داد. به گفته وی، در این راستا یک متهم پس از تشکیل پرونده، جهت سیر مراحل قانونی به مراجع قضائی معرفی شد.

از سوی دیگر، فرمانده انتظامی شهرستان زیرکوه گفت: ماموران انتظامی یک دستگاه خودروی کامیون مشکوک را برای بررسی بیشتر متوقف کردند.

سرهنگ سلمانی افزود: ماموران در بازرسی از کامیون، مقدار شش تن چوب قاچاق و فاقد هرگونه مجوز حمل کشف کردند که در این رابطه یک نفر متهم دستگیر و با تشکیل پرونده به مراجع قضائی معرفی شد.

علاوه بر این، فرمانده یگان حفاظت محیط زیست رودان از شناسایی و بازداشت یک متخلف شکار و صید غیرمجاز در این شهرستان خبر داد. متهم پس از تشکیل پرونده، جهت سیر مراحل قانونی به مراجع قضائی معرفی شد.

حق تنفس و هوای پاک

براساس گزارش‌ها، سالانه تعداد پرشماری از شهروندان بر اثر آلودگی هوا جان خود را از دست می‌دهند. این مشکل علتی جز سو مدیریت و عدم توجه به کنوانسیون‌ها و قراردادهای بین‌المللی در این زمینه ندارد.

طی هفته ای که گذشت شاخص کیفی هوا در شهرهای، سگزی ۱۴۴، اسفراین ۱۳۴، ملایر ۱۲۳، قزوین ۱۵۶، درگهان ۱۲۳، ایوانکی ۱۵۵، نقده ۱۲۱، سمیرم ۱۳۳، ساوه ۱۴۴، اصفهان ۱۵۵، مشهد ۱۲۲، تبریز ۱۳۱، اراک ۱۲۳، سمنان ۱۱۱، گرمسار ۱۲۰، آبیک ۱۴۰، همدان ۱۲۰، یزد ۳۳۵، طبس ۱۸۸، تبریز ۱۵۹، قم ۱۲۳، آبادان ۲۰۰، اشتهارد ۱۵۳، نظرآباد ۱۴۹، کرج ۱۴۵، قهجاورستان ۱۵۸، خمینی شهر ۱۳۱، شیروان ۳۴۴، کرمانشاه ۱۸۶، شاهین شهر ۱۴۸، سرپل‌ذهاب ۲۲۸، تهران ۲۱۳، خرمشهر ۱۲۱، ماهشهر ۱۱۹، آغاجاری ۱۵۰، رامهرمز ۱۴۷، شوش ۱۳۲، سرایان ۱۶۸، دزفول ۱۸۴، اندیمشک ۱۹۷، اهواز ۱۹۶، هویزه ۳۶۰، بهبهان ۱۵۸، قصرشیرین ۳۸۰، امیدیه ۱۵۸، باقرشهر ۲۰۴، ارومیه ۱۹۸، خرم آباد ۲۱۱، بندرعباس ۲۱۳ و بوشهر ۱۸۸، ناسالم برای گروه‌های حساس، ناسالم برای تمام گروه‌ها، بسیار ناسالم و یا خطرناک اعلام شد.

به گزارش خبرگزاری صداوسیما از ابتدای امسال تاکنون کیفیت هوای پایتخت ۶ روز در وضع پاک، ۱۳۳ روز قابل قبول، ۱۲۲ روز ناسالم برای گروه‌های حساس، ۲۱ روز ناسالم، ۲ روز بسیار ناسالم و ۲ روز در شرایط خطرناک قرار داشته است.

همچنین، بر اساس داده‌های سایت هواشناسی IQAir، روز چهارشنبه ۵ آذرماه، تهران آلوده‌ترین شهر جهان است و میزان غلظت ذرات معلق در هوای تهران در وضعیت بسیار ناسالم قرار دارد.

از سوی دیگر، دست‌کم ۱۵ نیروگاه در کشور از سوخت مازوت استفاده می‌کنند. فارس گزارش داده است که این نیروگاه‌ها شامل توس، منتظرقائم، شهید رجایی، شهید سلیمی، سهند، تبریز، ایرانشهر، منتظری، زرند، بندرعباس، شهید مفتح، بیستون، شازند، رامین و اصفهان هستند. طبق آخرین آمار، این نیروگاه‌ها اکنون مجموعاً ۲۱.۱ میلیون لیتر مازوت در روز می‌سوزانند.

شاخص کیفی هوا از صفر تا ۵۰ هوای پاک، ۵۱ تا ۱۰۰ هوای سالم، ۱۰۱ تا ۱۵۰ ناسالم برای گروه‌های حساس، ۱۵۱ تا ۲۰۰ ناسالم برای عموم، ۲۰۱ تا ۳۰۰ بسیار ناسالم و ۳۰۱ تا ۵۰۰ خطرناک است.

شاخص کیفی هوا ( Air Quality Index ) معیاری است که غلظت ترکیبات مختلف آلاینده موجود در هوا نظیر مونوکسید کربن، دی اکسید گوگرد، ترکیبات نیتروژن دار، اوزون و ذرات معلق ( ذرات کوچک‌تر از ۱۰ میکرومتر و ذرات کوچک‌تر از ۲.۵ میکرومتر) را که دارای حدود مجاز متفاوت با واحدهای مختلف است به یک عدد بدون واحد تبدیل می‌کند و وضعیت آلودگی هوا را نمایش می‌دهد.

فقدان مدیریت بارش های حداقلی؛ خشکسالی و از بین رفتن منابع آبی

خشک‌سالی می‌تواند باعث عدم توازن در میزان آب و در نتیجه آن کمبود آب، نابودی گیاهان، کاهش عمق آب‌های سطحی و خاک مرطوب شود. این اتفاق زمانی رخ می‌دهد که تبخیر سطحی و تبخیر آب از گیاهان از حد معمول در مدت معین بیشتر شود. عدم مدیریت صحیح منابع آبی در کشور، اثرات جبران ناپذیر این مهم را عمیقتر میکند.

در هفته ای که گذشت، براساس آمار شرکت مدیریت منابع آب کشور، میزان ورودی آب به سد‌های کشور از ابتدای سال آبی تا ۶ دی ماه، ۴ میلیارد و ۴۸۰ میلیون متر مکعب بود که نسبت به مدت مشابه سال گذشته ۱۷ درصد کاهش داشته و همچنین میزان خروجی آب نیز ۵ میلیارد و ۵۸۰ میلیون متر مکعب با کاهش ۲۵ درصدی نسبت به سال گذشته بوده است.

همچنین مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب مشهد گفت: در حال حاضر فقط ۲.۵ درصد از حجم ذخیره سدهای مشهد معادل حدود ۳۰ میلیون متر مکعب آب دارد. وی افزود: در وضعیت نامناسب خشکسالی هستیم و پاییز خشک و کم بارانی پشت سرگذراندیم.

از سوی دیگر، به گزارش ایرنا، در پنج دهه گذشته درگیر کمبود آب و کاهش منابع بوده و کاهش مستمر بارش‌ها در کنار برداشت‌های بی‌رویه از منابع سطحی و زیرزمینی در این سال‌ها موجب تشدید بحران شده است.

عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی اردبیل گفت: مصرف بی‌رویه کود و سموم دفع آفات، پساب‌های صنعتی و شهری، آلودگی‌های میکروبی و بهداشتی، کاهش ذخیره آب‌های زیرزمینی و شور شدن آنها با افت سطح تراز آب و آلودگی‌های طبیعی از جمله چالش‌های منابع آبی این استان به‌ شمار می‌رود.

همچنین به گزارش ایرنا، تنش آبی در چهارمحال و بختیاری به مرحله‌ای رسیده است که در زمان حاضر ۲۱ شهر و ۴۱۲ روستای استان با محدودیت منابع آب شرب مواجه هستند و آب ۱۴۸ روستا تنها از طریق آبرسانی سیار تأمین می‌شود؛ وضعیتی که ضرورت اجرای فوری طرح‌های تأمین و انتقال آب را دوچندان کرده است.

بحران فرونشست زمین در ایران 

یکی از مسائلی که در اثر برداشت بی‌رویهٔ آب زیرزمینی رخ می‌دهد، فرونشست زمین است. امری که به گفته برخی از کارشناسان، عدم مدیریت آب های سطحی موجود توسط مسئولان متولی و نهایتا اقدام به برداشت بیش از حد از آب‌های زیرزمینی، رشد به سزایی به آن می بخشد. نشست زمین باعث ایجاد شکاف‌های عمیق در سطح زمین، کج شدن لوله‌های چاه، خرابی ساختمان‌ها و نهایتا ایجاد تلفات جبران ناپذیر برای انسان ها و دیگر موجودات زنده می شود.

مدیرکل مدیریت بحران استانداری اصفهان گفت: قطع جریان دائمی زاینده‌رود پیامدهای گسترده‌ای برای استان اصفهان به‌ویژه مناطق پایین‌دست ایجاد کرده است. ادامه خشکسالی و قطع جریان دائمی زاینده‌رود، فرونشست زمین و مرگ تالاب گاوخونی را به نقطه‌ای بی‌بازگشت رسانده و حتی آب شرب را هم در آستانه تهدید قرار داده است.

به گفته وی، به دلیل کاهش شدید سطح آب‌های زیرزمینی، افت نزولات جوی، کاهش تغذیه آبخوان‌ها از منابع سطحی، جریان نداشتن زاینده‌رود و تأمین نشدن حقابه‌های قانونی در حوضه زاینده‌رود و تالاب گاوخونی، پدیده فرونشست زمین در ۲۹ دشت استان اصفهان رخ داده است.

به گزارش تسنیم، استان همدان این روزها با یکی از جدی‌ترین چالش‌های زیست‌محیطی خود روبه‌روست؛ چالشی که نه‌تنها سفره‌های آب زیرزمینی و تالاب‌های ارزشمند استان را تهدید می‌کند.

از سوی دیگر ایرنا در گزارشی اعلام کرد که استان کرمان با نرخی به‌مراتب بالاتر از استانداردهای جهانی به عنوان یکی از کانون‌های اصلی بحران فرونشست زمین در کشور شناخته می‌شود و این پدیده غیرقابل بازگشت با ترکیب گسل‌ها و قنوات متروکه همچون بمب ساعتی به صورت مستقیم زیرساخت‌ها، محیط زیست، امنیت، معیشت و توسعه آینده این استانِ کشاورزی، تاریخی و صنعتی را نشانه رفته است.

 بر اساس گزارش‌های رسمی مرکز تحقیقات راه،مسکن و شهرسازی، وسعت مناطق درگیر این بحران به حدی است که حدود ۳۷ شهر با جمعیتی بالغ بر یک میلیون و ۳۰۰ هزار نفر و یک‌هزار و ۱۹۹ آبادی با جمعیت ۶۱۵ هزار نفر در پهنه‌های فرونشستی استان قرار دارند.

در حالیکه نرخ مجاز و بحرانی فرونشست شهری در جهان بین پنج تا ۱۰ سانتیمتر در سال تعریف شده، شاهد نرخ‌های ۲۰ تا ۴۰ سانتی‌متری در سال در مناطقی مانند رفسنجان (منطقه نوق)، ارزوئیه و فاریاب از توابع استان کرمان هستیم و این خطر در شهر کرمان به عنوان مرکز استان نیز جدی ارزیابی شده است.

بحران آلاینده های محیط زیستی

در هفته‌ای که گذشت، رئیس اداره حفاظت محیط زیست قرچک اعلام کرد: پس از پایش و بازرسی‌های مستمر، ۳۰ واحد صنعتی و خدماتی که استاندارد‌های زیست‌محیطی را رعایت نکرده بودندبرای رسیدگی قانونی به مراجع قضایی معرفی شدند و روند برخورد با تخلفات تا رفع کامل آلودگی ادامه خواهد داشت.

همچنین به گزارش رکنا، انباشت زباله در کوچه‌ها و خیابان‌ها نتیجه هم‌زمان ضعف در نظافت شهری است. در جلسات مختلف، اعضای شورای شهر تهران بارها و به‌صراحت نسبت به ضعف در جمع‌آوری زباله و افت محسوس نظافت شهری در این دوره از مدیریت شهری به شهرداری تذکر داده‌اند؛ اما با وجود این هشدارها، وضعیت در بسیاری از محله‌ها تغییری نکرده است.

علاوه براین، نایب رئیس کمیسیون کشاورزی، آب، منابع طبیعی مجلس با بیان اینکه گردش مالی مافیا این حوزه، بر اساس تازه‌ترین آمار رسمی و غیررسمی، بسیار بالاست، افزود: گردش مالی مافیا پسامند ۲۰۰ همت است. این رقم شوخی بردار نیست. چهار سال است که روی این قانون کار می‌کنیم، اما ویژه خواران پسماند این سرزمین، سلامت و امنیت مردم را به گروگان گرفته‌اند. می‌دانم که در مجلس هم تردد‌هایی دارند و لذا همه ما‌هایی که اینجا نشسته‌ایم باید و باید تلاش کنیم که این قانون به ریل اصلی خودش برگردد.

به گزارش ایلنا،‌ آلودگی و فقیر بودن خاک تهران موضوعی بود که چند سال پیش سعید متصدی معاون وقت محیط زیست انسانی سازمان حفاظت محیط زیست درباره آن اطلاع‌رسانی کرد. اما معضل آلودگی ویژه تهران نیست و در همه نقاط کشور بیش و کم قابل مشاهده است. مطابق آخرین تحقیقات مرکز پژوهش‌های مجلس و گزارش سازمان حفاظت محیط زیست، ۶۰ درصد آلودگی خاک ناشی از پسماندها و ۲۱ درصد از فاضلاب‌های صنعتی، کشاورزی و انسانی است.