خبرگزاری هرانا – اعتراضات و اعتصاب شهروندان در شهرهای مختلف ایران، امروز هفتمین روز خود را پشت سر گذاشت. بررسی داده‌های به‌روزشده و راستی‌آزمایی‌شده نشان می‌دهد که با وجود تشدید فضای امنیتی، افزایش حضور نیروهای انتظامی–امنیتی و تداوم برخوردهای میدانی در برخی نقاط، دامنه جغرافیایی اعتراضات در سطح کشور همچنان گسترده باقی مانده و تحرکات اعتراضی در اشکال متنوع ادامه یافته است. در هفت روز اخیر دست کم ۱۷۴ نقطه کشور در ۶۰ شهر از ۲۵ استان شاهد اعتراضات بودند. در جریان این اعتراضات دست کم ۵۸۲ تن دستگیر شدند. در همین مدت دست کم ۱۵ شهروند معترض جان باختند.

به گزارش خبرگزاری هرانا، ارگان خبری مجموعه فعالان حقوق بشر در ایران، اعتراضاتی که از روزهای ابتدایی با اعتصاب و تجمعات صنفی آغاز شد، در هفتمین روز متوالی نیز با تجمعات خیابانی، تحرکات محدود صنفی و اعتراضات دانشجویی در برخی دانشگاه‌ها ادامه یافت. در این روز، همچون روزهای گذشته، گزارش‌هایی از توسل نیروهای انتظامی–امنیتی به خشونت، استفاده از ابزارهای کنترل جمعیت، بازداشت شهروندان و ایجاد فضای امنیتی در شماری از شهرها دریافت شده است.

زمینه‌های اعتراضات

موج تازه اعتراضات در فضایی شکل گرفت که فشارهای اقتصادی برای بخش‌های گسترده‌ای از جامعه به مرحله بحرانی رسیده و نشانه‌های آشکار از ازهم‌گسیختگی در چرخه معیشت روزمره دیده می‌شود. جهش‌های پی‌درپی نرخ ارز، بی‌ثباتی طولانی‌مدت بازارها و کاهش مداوم قدرت خرید، افق اقتصادی را برای خانوارها و فعالان صنفی تیره و غیرقابل پیش‌بینی کرده و احساس ناامنی مالی را به تجربه‌ای عمومی تبدیل کرده است.

در روزهای منتهی به آغاز اعتراضات، گزارش‌ها از عبور نرخ ارز از مرزهای جدید و همزمان افت بازار سرمایه و خروج سرمایه خبر می‌دادند؛ روندی که از نگاه تحلیلگران به جابه‌جایی نقدینگی به سمت بازارهای امن‌تر مانند طلا و ارز و کاهش اعتماد عمومی به سیاست‌های اقتصادی تعبیر می‌شود. پیامد این وضعیت در کف جامعه، تعطیلی یا نیمه‌تعطیلی واحدهای صنفی، دشوارتر شدن ادامه فعالیت کسب‌وکارهای خرد و گسترش موج اعتراض و اعتصاب در شهرهای مختلف بوده است؛ اعتراضی که ریشه‌ آن نه در یک عامل مقطعی، بلکه در انباشت طولانی‌مدت فشارهای معیشتی و فرسایش امید به بهبود شرایط دیده می‌شود.

جغرافیای اعتراضات

بر اساس اطلاعات به‌روزشده و تجمیعی، در هفت روز گذشته دست‌کم ۱۷۴ نقطه در ایران شاهد اعتراضات، تجمعات خیابانی یا اعتصابات صنفی بوده‌اند. این اعتراضات مجموعاً در ۲۵ استان کشور گزارش شده و طی این مدت، ۱۸ دانشگاه نیز صحنه تحرکات اعتراضی دانشجویان بوده‌اند.

در شبانه‌روز گذشته که هفتمین روز اعتراضات محسوب می‌شود، تجمعات اعتراضی در ۱۲ شهر از ۸ استان ثبت شده است از جمله شهرهای کازرون، ملکشاهی، کرمانشاه، شیراز، مشهد، آرکواز، اصفهان، تهران، هفشجان، کرج، شهرکرد، فردیس. در این میان، دو مورد از اعتراضات روز هفتم توسط دانشگاهیان گزارش شده که در چارچوب همان ۱۸ دانشگاه ذکرشده در آمار تجمعی هفت‌روزه قرار می‌گیرد. داده‌های موجود نشان می‌دهد که با وجود نوسان در شدت و پراکندگی روزانه اعتراضات، حضور دانشگاه‌ها به‌عنوان یکی از کانون‌های اعتراض، همچنان استمرار داشته است.

بررسی پراکندگی جغرافیایی اعتراضات نشان می‌دهد که این تحرکات صرفاً محدود به کلان‌شهرها نبوده و شهرهای کوچک‌تر و مناطق مختلف کشور را نیز دربر گرفته است؛ امری که بیانگر گسترش افقی اعتراضات و مشارکت لایه‌های متنوع اجتماعی در این موج اعتراضی است.

با توجه به گزارشات راستی آزمایی شده تا زمان انتشار این گزارش، مجموعا ۱۷۴ اعتراض در هفت روز اخیر در ۶۰ شهر از ۲۵ استان گزارش شده است. ۱۸ تجمع دانشجویی در ۱۵ دانشگاه نیز جزوی از این آمار است.

شیوه‌های اعتراض و شعارها

برخورد نیروهای انتظامی–امنیتی و جزئیات خشونت

بازداشت‌ها و فشارهای امنیتی

در طی هفت روز اخیر اعتراضات، دست کم ۵۸۲ شهروند معترض بازداشت شدند هر چند آمار واقعی بازداشت شدگان بسیار بیشتر از این تعداد تخمین زده میشود.

همزمان با اعتراضات شهروندان در خیابان ها، گزارشات دریافتی هرانا از ندامتگاه مرکزی کرج نشان می دهد، زندانیان بندهای ۱۵ و ۱۶ این زندان، با اجبار مسوولان به بند های دیگر منتقل شدند و این دو بند برای نگهداری بازداشت شدگان اعتراضات اخیر اختصاص داده شده است.

بر اساس اطلاعات منتشرشده، بخش قابل توجهی از بازداشت‌شدگان را نوجوانان تشکیل می‌دهند. در سبزوار، زهرا مهدوی، فراز ضیایی، میثم ذاکری، نازنین‌زهرا موسوی، سبا محرومی و هومن بلاش‌آبادی، که همگی نوجوان ۱۷ ساله هستند، بازداشت و به کانون اصلاح و تربیت مشهد منتقل شدند. همچنین در ایذه، شاهپور البرزی و حسام محمدی، هر دو نوجوان ۱۶ ساله، توسط نیروهای امنیتی بازداشت شده‌اند و در یاسوج نیز ایلیا اکوانیان، نوجوان ۱۵ ساله، بازداشت شده است.

اطلاعات سپاه اصفهان نیز دو دختر نوجوان را در جریان اعتراضات روز گذشته این شهر بازداشت کردند. همزمان ویدیویی از اعترافات اجباری این دو نوجوان منتشر شده که مشخص نیست تحت چه شرایطی ضبط شده است. آنها در این ویدیو عنوان می‌کنند که برای شرکت در اعتراضات خیابانی از طرف فردی پول دریافت کردند.

علاوه بر این سهیلا حجاب، فعال مدنی، با اعمال خشونت در فردیس کرج بازداشت و به زندان کچویی منتقل شده است. وضعیت جسمانی او نامناسب گزارش شده است. در هرسین نیز چهار شهروند به نام‌های یوسف صفری، پیمان حسینی، مرتضی حسینی و احسان حسینی شامگاه ۱۱ دی‌ماه بازداشت و به بازداشتگاه سپاه کرمانشاه منتقل شدند. رضا عبدی، ۳۵ ساله، اهل کاشمر و پدر دو فرزند، نیز امروز به دلیل فعالیت در فضای مجازی توسط ماموران اداره اطلاعات در این شهرستان بازداشت شد.

با احراز هویت شش شهروند دیگر به نام‌های محمدرضا بریچی، کیان سالارنژاد، زبیر براهویی، حنیف براهویی، عمر گمشادزهی، احسان نارویی و عبدالرحمن نارویی، شمار بازداشت‌شدگان تجمع اعتراضی روز گذشته در زاهدان به ۱۰ نفر افزایش یافت. پیشتر گزارش بازداشت سه تن دیگر در این اعتراضات منتشر شده بود. گقتنی است از میان این شهروندان، کیان سالارنژاد، دانشجوی رشته صنعت و معدن دانشگاه سیستان و بلوچستان است.

در عمده این پرونده‌ها، اطلاعاتی درباره محل نگهداری و اتهامات مطروحه علیه بازداشت‌شدگان منتشر نشده است.

خبرگزاری کردپا هویت ۴۷ شهروند بازداشت‌شده در دو استان کرمانشاه و ایلام را منتشر کرد. در میان بازداشت‌شدگان، چهار نوجوان به نام‌های فردین حاتمی، رضا خسروی، محمدجواد زارعی و ابوالفضل زارعی از مورموری در آبدانان بازداشت شده‌اند و در هرسین نیز محمدمهدی کرمی، نوجوان ۱۷ ساله، بازداشت شده است. بر اساس این گزارش، در دهلران آرشیا جوشن و امید بیرانوند بازداشت شدند و همچنین کوروش نوری به همراه علیرضا صالحی، فرزاد شکری، میلاد کیادی، امید ملک‌محمدی، شریف آزاد، شایان مومنی، امیرحسین علیزاده، فردین آقایی، علی‌محمد حیاتی، ابوالفضل جامخانه، سجاد آزاد، عبدالله آزاد، عرفان فرهمند، علیرضا رحمانی و امیررضا رحمانی نیز در همین شهر بازداشت شده‌اند. همزمان شماری دیگر از شهروندان در شهرهای مختلف ایلام بازداشت شدند؛ از جمله در دره‌شهر ابوالفضل قاسمی، ستار زیدی، رضا حیدری، سامان غلامی و شایان اصل‌مرز و در سرابله رحیم صادقی که به مکان نامعلومی منتقل شده است. در استان کرمانشاه نیز یونس جمشیدی، میلاد شیرازی و نوید رستمی بازداشت شدند و در هرسین رحمان آذرنگ، سجاد کاکایی، شاپور رشیدی و مهدی بالی نیز در کنار محمدمهدی کرمی بازداشت شده‌اند. همچنین در ادامه زاهد افشاری، یوسف کاکاوند و نورالدین موسی‌زاده بازداشت شدند و در سرپل‌ذهاب نیز هفت شهروند به نام‌های مهدی کریمی، جبار جمشیدی، قائم بدری، مسعود آقایی، احد مرادی، اسفندیار سروری و عسکر نجفی توسط نیروهای امنیتی لباس‌شخصی بازداشت و به مکان‌های نامعلومی منتقل شدند.

واکنش ها

در هفتمین روز اعتراضات، علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی ایران، در نخستین موضع‌گیری خود پس از آغاز دور تازه‌ای از اعتراضات سراسری، بر لزوم برخورد با آنچه «اغتشاش» خواند تاکید کرد. وی گفت که اعتراض به‌زعم او قابل پذیرش است و می‌توان با معترضان گفت‌وگو کرد، اما افزود «اغتشاشگر را باید به جای خودش نشاند» و تاکید کرد که گفت‌وگو با «اغتشاشگر» فایده‌ای ندارد. علی خامنه‌ای در بخش دیگری از سخنان خود به اعتراضات اخیر کسبه و بازاریان اشاره کرد و بازار را از «وفادارترین اقشار به نظام» توصیف کرد. او گفت که به نام بازار نمی‌توان با جمهوری اسلامی مقابله کرد و مدعی شد برخی افراد با هدف تخریب و ناامن‌سازی کشور، از مطالبات اقتصادی بازاریان سوء‌استفاده می‌کنند. رهبر جمهوری اسلامی همچنین نوسانات شدید نرخ ارز و سقوط ارزش پول ملی را «غیرطبیعی» دانست و آن را به «دشمن» نسبت داد.

امروز مای ساتو، گزارشگر ویژه سازمان ملل در امور حقوق بشر ایران، نسبت به تشدید برخوردهای صورت گرفته توسط نیروهای امنیتی با معترضان در نقاط مختلف کشور هشدار داد. او اعلام کرد که نشانه‌هایی از گسترش الگوی رویارویی و خشونت در سطح کشور مشاهده می‌شود. این مقام سازمان ملل با تاکید بر ضرورت احترام به حقوق بنیادین شهروندان، از مقامات جمهوری اسلامی خواست به آزادی بیان، آزادی تشکل و حق تجمع مسالمت‌آمیز شهروندان پایبند باشند و از به‌کارگیری زور بیش از حد علیه معترضان خودداری کنند. مای ساتو همچنین هشدار داد که تکرار برخوردهای خشونت‌آمیز مشابه آنچه در جریان جنبش «زن، زندگی، آزادی» رخ داد، می‌تواند پیامدهای جدی برای فضای مدنی کشور داشته باشد. خانم ساتو تاکید کرد شهروندان باید بتوانند بدون ترس از سرکوب، اعتراضات مسالمت‌آمیز خود را بیان کنند.

سازمان عفو بین‌الملل نیز با ابراز نگرانی شدید از گزارش‌های مربوط به کشته شدن معترضان در ایران، از مقام‌های جمهوری اسلامی خواست حقوق آزادی بیان و تجمعات مسالمت‌آمیز را رعایت کنند و از به‌کارگیری خشونت و نیروی مرگبار و غیرقانونی علیه معترضان خودداری کنند.

در نهایت

اعتراضات جاری که نقطه آغاز آن از بازار تهران بود، در هفتمین روز خود با گسترش جغرافیایی، افزایش مشارکت شهروندان و تشدید حضور نیروهای امنیتی همراه شده است. ترکیب مطالبات معیشتی و سیاسی، افزایش بازداشت‌ها و تلاش مقامات برای مهار همزمان اقتصادی و امنیتی بحران، نشان‌دهنده حساسیت بالای حاکمیت نسبت به تداوم این اعتراضات است.

هرانا همچنان در حال جمع‌آوری، راستی‌آزمایی و تکمیل اطلاعات مربوط به این اعتراضات است و در صورت تداوم یا گسترش تجمعات، گزارش‌های تکمیلی منتشر خواهد کرد.